Sunday, April 23, 2017

Kenopanishad and Gurbani

One Upanishad, that is very close to the essence of Gurbani, is Kenopanishad. One of its first pronouncements is, "सर्वं ब्रह्मौपनिषदं" - "Brahman is all of which the Upanishads speak."

Naming of Kenopanishad is not different from something like Japji Sahib, or Sodar -- where the first few word/s of a poem are used to name the rest of the poem.

In this case, Ken comes from Kena (Sanskrit: केन) which literally means, depending on the object-subject context, "by what, by whom, whence, how, why, from what cause".[4] This root of Kena, in the sense of "by whom" or "from what cause", is found the inquisitive first verse of the Kena Upanishad as follows,

केनेषितं पतति प्रेषितं मनः
केन प्राणः प्रथमः प्रैति युक्तः ।
केनेषितां वाचमिमां वदन्ति
चक्षुः श्रोत्रं क उ देवो युनक्ति ॥ १ ॥[5]

Sent by whom, flies out thither the mind?
Harnessed by whom, roves thither the first breath?[6]
Who sends out the speech which we speak?
Who is the Deva (deity, god) that harnesses the ears and eyes?
—Kena Upanishad 1.1 —Translated by Paul Deussen[7]

Thursday, April 6, 2017

Don't be angry with others, look within first!

The word "Ros" means anger.  
Ros Na Kahu Sang Karau - Don't be angry with anyone

All anger rises from desires. And according to many eastern philosophies all desires lead to -- through anger and other negative emotions -- unhappiness.  Guru Nanak claims there is one exception. He says, "The hunger of truth (or oneness) satisfies all hungers and consumes all sorrows" - Sache naam ki Laage Bhookh, Ut Bhookhai khai chaliyeh dookh."

So, there is legitimate anger and that is anger towards actions that stray away from oneness.  Here is an example from Babarvani. Guru Nanak affirms that one should be concerned and angered about atrocities:

ਕਰਤਾ ਤੂੰ ਸਭਨਾ ਕਾ ਸੋਈ ॥
Karathaa Thoon Sabhanaa Kaa Soee ||
O Creator Lord, You are the Master of all.

ਜੇ ਸਕਤਾ ਸਕਤੇ ਕਉ ਮਾਰੇ ਤਾ ਮਨਿ ਰੋਸੁ ਨ ਹੋਈ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥
Jae Sakathaa Sakathae Ko Maarae Thaa Man Ros N Hoee ||1|| Rehaao ||
If some powerful man strikes out against another man, then no one feels any grief in their mind. ||1||Pause||

The Spiritual Knowledge Run Off ...

In 1861, farmers and ranchers were praying for rain after two exceptionally dry decades. In December their prayers were answered with a vengeance, as a series of monstrous Pacific storms slammed—one after another—into the West coast of North America, from Mexico to Canada. 

Similarly in 2016-17, we have had similar bountiful rainfall.  

But according to a recent WSJ article, despite the record rainfall most of the water has been wasted: 
Reservoirs and rivers are overflowing as storms have pounded California this winter, and after years of drought that should be good news. The problem is that misguided environmentalism is wasting the water windfall and failing to store it for a non-rainy day.
Overflowing is a great word to describe the amount of spiritual wisdom available these days.  Writing in several journals and magazines focuses on spirituality, more translations and literature are available than there ever was in human history, video content is available mostly for free on youtube, and information is available very easily through the internet.  Spiritual knowledge is overflowing to put it mildly. But, are we retaining any of this knowledge? Are we putting any of this to use?  We are mostly losing it to a run-off. Spiritual knowledge enters through one ear and exits from the other. Because we have not built dams in our minds, most of the spiritual knowledge is running off.  It is being wasted.  

This reminds me of a couplet from Guru Nanak:

ਕੁੰਭੇ ਬਧਾ ਜਲੁ ਰਹੈ ਜਲ ਬਿਨੁ ਕੁੰਭੁ ਨ ਹੋਇ ॥ 
ਗਿਆਨ ਕਾ ਬਧਾ ਮਨੁ ਰਹੈ ਗੁਰ ਬਿਨੁ ਗਿਆਨੁ ਨ ਹੋਇ ॥੫॥: 
Kumbhe badhaa jalu rahai jal bin kumbh n hoi. 
Giaan ka badhaa manu rahai gur bin giaanu n hoi ||5||: 

As the water remains confined in a pitcher, (just so) the mind is restrained by the Spiritual Wisdom. But (as) the pitcher cannot be shaped without the water, (just so) there can be no Spiritual Wisdom without the Guru. ||5|| (SGGS 469).

I'm also reminded of what Paramhansa Yogananda said about the control of the mind:

You may control a mad elephant;
You may shut the mouth of the bear and the tiger;
Ride the lion and play with the cobra;
By alchemy you may learn your livelihood;
You may wander through the universe incognito;
Make vassals of the gods; be ever youthful;
You may walk in water and live in fire;
But control of the mind is better and more difficult.

- Paramahansa Yogananda 
Autobiography of a Yogi

Tuesday, April 4, 2017

Wonder through Guru Nanak, Kabir and Emily Dickinson's eyes

When I think of wonder, I think of Guru Nanak's Aarti:

Gagan mein thaal rav chand dipak bane, 
tarika mandal janak moti, 
dhoop malyanlo pavan chavro kare 
saal banray phulant joti.

(Notice the commas -- which are not found in the Guru Granth Sahib -- are in a different place than usual, but I believe are correct based on the meaning of these lines).

On my better evenings I hear Guru Nanak sing Arti in his melodious voice, describing how the entire sky is the platter on which the sun and moon are lamps for worship. The stars and the planets are the gems and pearls, the mythical Mount Meru, covered with sandalwood trees is the incense and the wind blowing from all directions is the grand fan for the beloved. See for entire Aarti.

The other lines I think when I think of wonder come from Bhagat Kabir:

Sur Nar Mun Jan Kautak Aaye 
Kot Tentees Ujaana
Keh Kabir Mohe Byaah Chale Hain 
Purakh Ek Bhagwaana

Heavenly creatures have come
in thousands of chariots
As the one true Lord 
whisks me away following our wedding

Every time I read these lines, I think I understand them. But then every time I read these lines, I gain a new perspective on the wonder that is life.  I think I know but I don't.  But that temporary thought of knowing the unknown is beautiful. According to Emily Dickinson, that beautiful place, which enlivens, that is between the knowing and the unknown is wonder. She says, 

Wonder—is not precisely Knowing
And not precisely Knowing not—
A beautiful but bleak condition
He has not lived who has not felt—

Thursday, March 30, 2017

The chess game of life - A poem by Hafiz

The chess game of life

What is the difference between 
the seeker's experience
of existence and
that of the

The seeker 
knows the spiritual path
to be a subliminal chess game with infinity

The limitless has just
made an amazing move
and the entranced seeker 
spurts out in laughter 
“I surrender ... I 

While the rest of the people
seriously think they 
still have a 

A revolutionary couplet from Kabir ...

ਪਾਪ ਪੁੰਨ ਦੁਇ ਏਕ ਸਮਾਨ ॥
Bad and good deeds are both the same.

ਨਿਜ ਘਰਿ ਪਾਰਸੁ ਤਜਹੁ ਗੁਨ ਆਨ ॥੩॥
In your home is Paaras*; renounce all virtues. ||3||

Kabir says something revolutionary here. He says that Vice and Virtue are really the same. They come from the same human need - greed. If your deeds are good, but your mind is impure, what is the point? For the impure mind, vice and virtue are the same - this person might be doing something that seems right, but the reason for doing it make the whole exercise useless. For the pure mind, vice and virtue are the same too - this person might be doing something that seems wrong, but it is pure.

Deeds don’t purify. The purifier is internal.

*the stone that purifies

Wednesday, March 29, 2017

The price that Guru Gobind Singh paid for Amrit

Here is a poem about Baisakhi ... The poet imagines a conversation between Guru Gobind Singh and Bhai Dayaa Singh and describes the price that Guru Gobind Singh paid for Amrit.

Background to the poem

Five Sikhs accepted a terrifying challenge from the Guru and offered their heads to become the the first ones to receive pahul. After giving pahul to the five, the Tenth Guru then requested pahul from Bhai Daya Singh ji, the head of the Panj Pyare. As the Guru had asked a price from his Sikhs, so did Bhai Daya Singh demand a price from the Guru in exchange of the pahul. In keeping with his position as the father of the Panj Pyare, the guru couldn’t just get away by offering merely his own head. In this imaginary conversation penned by the poet, the Guru is going through the offerings he shall make to earn the pahul. The poem is a reminder to us how incredibly valuable the pahul is. The Guru has granted us this priceless pahul for free; maybe that’s why we have lost appreciation of its value.

ਦਾਮ ਤੋ ਦੇ ਨਾਂ ਸਕੂੰ ਭੇਟਾ ਮੰਜੂਰ ਕਰੋ
Daam to de na saakun, Bheta manjoor karo
I am incapable of paying the price, but please accept a token offering instead
ਸੁਣੋ ਦਿਆ ਸਿੰਘ ਜੋ ਜੋ ਭੇਟ ਮੈਂ ਚੜਾਊਂਗਾ
Suno Daya Singh jo jo bhet mein charaunga
Listen to me O Daya Singh, the offerings I am going to make

ਪਿਤਾ ਕਟਵਾਕੇ ਜੈਸੇ ਖੂਨ ਕੀ ਖਿਲਾਈ ਹੋਲੀ
Pita katwake jese khoon ki khilai holi,
Getting my father slaughtered as I played Holi (the Hindu festival of throwing red colour on others) with his blood
ਵੈਸੇ ਹੋਲੀ ਬੇਟੋਂ ਕੇ ਖੂਨ ਸੇ ਖਿਲਾਊਂਗਾ
Vaise holi beton ke khoon se khilaunga
The similar Holi I shall play with the blood of my sons

ਸਿਹਰੇ ਕੁਰਬਾਨੀਓਂ ਕੇ ਬਾਂਧ ਕਰ, ਕਰ ਸੰਗ
Sehre kurbanion ke baandh kar, kar sangh
Sacrifice of life shall be the wedding ornament which I will tie on their head
ਮੌਤ ਕੀ ਘੋੜੀ ਬੇਟੇ ਆਪਨੇ ਬਿਠਾਊਂਗਾ
Maut ki ghori bete aapney bithaunga
Death will be their wedding steed on which I will make my sons ride

ਦੋ ਚਮਕੌਰ ਮੇਂ ਕਟਾਊਂਗਾ ਕਟਾਰੋਂ ਸੇ
Do Chamkaur main kataunga kataron sang
Two of them I shall get slaughtered by daggers in Chamkaur
ਦੋ ਸਰਹੰਦ ਕੀ ਦਿਵਾਰੋਂ ਮੇਂ ਚਿਣਾਊਂਗਾ
Do Sirhind ki divaron mein chinaunga
The other two will I get buried alive in walls of Sirhind

ਕਿਸੀ ਤਰਫ ਮਾਤਾ ਔਰ ਕਿਸੀ ਤਰਫ ਬਾਪ ਹੋਗਾ
Kisi taraf mata aur kisi taraf baap hoga
Mother will be led in one direction, and father somewhere else
ਕਿਸੀ ਤਰਫ ਬੇਟੇ ਕਹੀਂ ਮਹਿਲੋਂ ਕੋ ਰੁਲਾਊਂਗਾ
Kisi taraf bete, kahin mehlon ko rulaunga
Sons sent separately, and I will get my wives harassed somewhere else

ਹਾਥ ਪੇ ਨਾਂ ਬਾਜ ਹੋਗਾ ਸੀਸ਼ ਪੇ ਨਾਂ ਤਾਜ ਹੋਗਾ
Haath pe na baaj hoga, seesh pe na taaj hoga
There will be no falcon on my arm, no crown shall adorn my head
ਖੁਸ ਗਿਆ ਰਾਜ ਹੋਗਾ ਲਾਵਾਰਿਸ ਕਹਿਲਾਊਂਗਾ
Khus gaya raaj hoga, lavaris kehlaunga
Banished will be my kingdom, and I will make people say that nobody is left to look after me

ਹੂਂਗਾ ਇਕੇਲਾ ਔਰ ਫਿਰੂਂਗਾ ਜੰਗਲੋਂ ਮੇਂ
Hoonga ikela aur phiroonga jungalon mein
Alone I will wander in the jungles
ਛਾਡ ਕੇ ਪਲੰਗ ਸੇਜਾ ਕਾਂਟੋ ਕੀ ਬਿਛਾਊਂਗਾ
Chhaad ke palang seja kanton ki bichhaunga
Abandoning my comfortable bed, I will lie on a bed of thorns

ਮਾਤਾ ਕਾ ਨਾਂ ਪਿਆਰ ਹੋਗਾ ਬੇਟੋਂ ਕਾ ਨਾਂ ਹਾਰ ਹੋਗਾ
Maata ka no piyar hoga beton ka na haar hoga
Taken away the affection of my mother, no garland of arms of my beloved sons around my neck
ਸੁੰਨਾ ਸੰਸਾਰ ਹੋਗਾ ਸਾਂਈ ਗੁਣ ਗਾਊਂਗਾ
Suuna sansar hoga, saaeen gun gaunga
Lonely will become this world, and I will sing songs of the Lord
ਸੁੱਖ ਕੇ ਸਮੇਤ ਸਰਬੰਸ ਸਭ ਭੇਟ ਕੀਆ
Sukh ke samet sarbans sabh bhet kiya
I am offering all comforts and my whole family in exchange
ਅਬ ਤੋ ਪਿਲਾਦੋ ਪਾਹੁਲ ਸੇਵਕ ਕਹਿਲਾਊਂਗਾ
Aab to pilado pahul sewak kehlaunga.
Now! will you please give me pahul to drink, I wish to be called your servant.

When I Was the Forest - A poem by Meister Eckhart

When I Was the Forest

When I was the stream, when I was the
forest, when I was still the field,
when I was every hoof, foot,
fin and wing, when I
was the sky

no one ever asked me did I have a purpose, no one ever
wondered was there anything I might need,
for there was nothing
I could not

It was when I left all we once were that
the agony began, the fear and questions came,
and I wept, I wept. And tears
I had never known

So I returned to the river, I returned to
the mountains. I asked for their hand in marriage again,
I begged—I begged to wed every object
and creature,

and when they accepted,
God was ever present in my arms.
And He did not say,
“Where have you

For then I knew my soul—every soul—
has always held

–Meister Eckhart (1260 – 1328)

Monday, March 27, 2017

"We don’t always have control of things" - Obama

A couple of meaningful quotes from NY Times Article written towards the end of the Obama presidency: With Obama, Personal is Presidential

“All of us, we make mistakes,” he said. “And at times we are lost. And as we get older, we learn we don’t always have control of things — not even a president does. But we do have control over how we respond to the world. We do have control over how we treat one another.”

“Now, I’m not naïve,” he said. “I’ve seen how inadequate words can be in bringing about lasting change. I’ve seen how inadequate my own words have been.”

Wednesday, March 15, 2017

The blessings of langar - A story from Paonta Sahib

Guru Nanak says, "As long as I sing, I live, As soon as I forget, I die. So how can I forget?"  Here is a story to prove Guru Nanak lives and sings among us ... 

'Huge blessing in small virtues'
- by Maj Gen SPS Narang (Retd) in The Tribune:

Huge blessing in small virtues

Last November, I was driving back to Dehradun from Chandigarh — a fascinating four-hour journey, with the added attraction of visiting Paonta Sahib Gurdwara. I had to break on the way to give myself and my car some rest. And what better than entering the abode of the Guru. Besides the soothing kirtan, it is the langar that one savours, seated on the floor among a multitude of people from all walks of life. Some partake of all meals as they have no means to satiate their hunger. Breaking bread with them gives an indescribable spiritual high, and to experience this, one doesn’t have to belong to any one religion.

I, too, enjoyed the langar and came out to get on with my journey. I stopped to buy some knick-knacks from a kiosk outside the gurdwara. Just then, I spotted a family of Gujjars in an intent discussion in front of a tea vendor. The family comprised an elderly couple, two middle-aged couples and four children. Three women were partially veiled. They seemed poor as the eldest gentleman (probably the father) counted coins and some crumpled notes. Undoubtedly, the issue was how much they could afford to buy.

They asked for three cups of tea and four samosas. Gathering courage, I asked him, “Kya aap sab khana khayenge?” They looked at one another with a mix of surprise, apprehension and a hurt self-respect. There was silence. Sometimes, silence can be loud. The innocent eyes of the kids were filled with hope. “Hum kha ke aaaye hain,” he responded. There was an instant retort, “Kahan khayaa hai subeh se kuch bhi, Abba?” Hearing that, a dull ache in my chest caught me by surprise. The stern look in the eyes of the three men and the pleading moist eyes of the women said it all. I insisted that they come with me. They agreed, reluctantly.

We entered the gurdwara. A good feeling descended over me as I deposited their shoes at the jora ghar. The elders were awed by the architectural marvel. However, there was fear in their eyes, which was understandable. They were entering a non-Islamic place of worship for the first time. But the children couldn’t care less, their innocent faces single-mindedly focused on food. Some onlookers flashed strange looks from the corner of their eyes. But then I followed the children, adopting their easy attitude as they excitedly chose head wraps of different colours.

Except for the eldest member, all accompanied me inside, and emulating me, bowed their heads and touched their forehead to the floor. Many others must have noticed, as I did, that these children went through this ritual with utmost reverence. They took parshad from the Bhaiji who asked them if they needed more. The children gladly nodded.

We entered the Langar Hall and I took the kids along to collect thaalis. They did it with joy, like only kids would. Seated opposite us was a newly-married couple. The bride, with red bangles accentuating her charm, asked the children to sit beside her, and two of them sat between them. The way she was looking after them, I could tell she would make a loving mother. Langar was served, and though I had already eaten, I ate a little to make my guests comfortable. One had to see to believe how they relished it. The initial apprehension had vanished and they ate to their fill. I have no words to describe the joy I experienced. The only thing I recall is that my heart was pounding against my rib cage.

We had nearly finished when an elderly Sikh and a youth with flowing beard (perhaps the head granthi and sewadar) sought me out. I was overcome by fear, and more than me, my guests were scared. I walked up to them with folded hands. He enquired, “Inhaan nu tusi le ke aaye ho? (Have you brought them in?).” I nodded. The next question had me baffled, “Tusi har din path karde ho? (Do you read scripture every day?).” I almost blurted “yes”, but it would have been a lie. So, with utmost humility I said “no”. Expecting an admonishment, he surprised me, “Tuhaanu tha koi lorh hi nahin. Aj tuhaanu sab kuch mil gaya hai ji (You don’t need to. Today you have got everything).” I was flabbergasted. Was it advice or sarcasm?

He added, “Inha nu Babbe de ghar lya ke te langar khva ke tusi sab kuch paa laya. Tuhaada dhanwad. Assi dhan ho gaye (By bringing them to the Guru’s abode for langar, you’ve got everything from God. Thank you. We are blessed).” Then, with folded hands, he walked up to the elderly couple and requested them, “Aap jad bhi idhar aao to langar kha ke jaaiye. Yeh to uparwale da diya hai ji (Whenever you happen to pass through here, please come and have food. It is God’s gift).”

I escorted my guests out of the Langar Hall. Just as we were about to pick our footwear, one of the children said, “Humme aur halwa do naa.” We five went in to get more parshad. Finally, as they were about to depart, the elderly lady whispered to her husband. I enquired, “Koi baat, Miyaji?” Almost pleadingly, he said, “Yeh keh rahin ki, kya aap ke sar par haath rakh sakti hain? I bowed as she blessed me with tears in her eyes. A wave of emotions swept over me.

Is it my imagination, or for real, that I often feel the beautiful hand of a Muslim lady, wrapped in purity and love, on my head?

Monday, March 13, 2017

O survivors of the fire of the womb ...

Image result for fire of the womb

Human birth is a wonder.  There are so many improbabilities that are to be overcome for everything to happen smoothly.  It is a miracle how smoothly things have gone for so many of us on earth. 

Father's seed and mother's blood came together in the fire of the womb to conceive a baby.  And while everything else gets digested in this abdominal firepit, this baby is nourished in the womb for several months. Can you imagine living in a slimy, dark firepit with your head turned upside down. The baby not only survives but thrives in this treacherous place. How?

The baby gets saved because it remembers Satnam, the essence of the truth.  The baby does not have an ego. The baby does not think that he is the doer. The baby acquiesces. The baby completely surrenders to the will of God. In that sense, the baby does not forget God for an instant.

Every birth is a victory among a terrible fire.  Every life has the same opportunity ... the opportunity to win in battle in this burning world.  Those who forget oneness, lose the battle of life. There is no peace for the forgetful.  Peace is found in the remembrance of oneness. Peace is found in the singing of oneness.

O survivors of the fire of the womb, remember that the human birth was a wonder to start with. This life can also become a wonder if you remember to sing the song of oneness.

(From Jaitsri ki vaar by Guru Arjan Dev)

pauVI ] (706-6)pa-orhee.Pauree:

rkqu ibMdu kir inMimAw Agin audr mJwir ] (706-6)rakat bind kar nimmi-aa agan udar majhaar.From egg and sperm, you were conceived, and placed in the fire of the womb.

(nimeya:  nee rakhna, laying a foundation, foundation of birth = conception, like in bhand jamiyeh bhand nimiyeh in Asa ki vaar)

aurD muKu kucIl ibklu nrik Goir gubwir ] (706-7)uraDh mukh kucheel bikal narak ghor gubaar.Head downwards, you abided restlessly in that dark, dismal, terrible hell.

(bikal -from vyakul, confused)

hir ismrq qU nw jlih min qin aur Dwir ] (706-7)har simrat too naa jaleh man tan ur Dhaar.Remembering the Lord in meditation, you were not burnt; enshrine Him in your heart, mind and body.

ibKm Qwnhu ijin riKAw iqsu iqlu n ivswir ] (706-8)bikham thaanahu jin rakhi-aa tis til na visaar.In that treacherous place, He protected and preserved you; do not forget Him, even for an instant.

pRB ibsrq suKu kdy nwih jwsih jnmu hwir ]2] (706-8)parabh bisrat sukh kaday naahi jaaseh janam haar. ||2||Forgetting God, you shall never find peace; you shall forfeit your life, and depart. ||2||

Tuesday, February 28, 2017

Complete Diwan-e-Goya Bhai Nand Lal Goya in Punjabi with translation

Diwan-e-Goya Bhai Nand Lal Goya in Punjabi 
(Translator Ganda Singh & Principal Ganga Singh)

ਦੀਵਾਨ-ਏ-ਗੋਯਾ (ਗ਼ਜ਼ਲਾਂ) 
ਭਾਈ ਨੰਦ ਲਾਲ ਗੋਯਾ 
(ਅਨੁਵਾਦਕ ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿੰਸੀਪਲ ਗੰਗਾ ਸਿੰਘ)

ਗ਼ਜ਼ਲ 1
ਹਵਾ ਏ ਬੰਦਗੀ ਆਵੁਰਦ ਦਰ ਵਜੂਦ ਮਰਾ ।
ਵਗਰਨਹ ਜ਼ੌਕਿ ਚੁਨੀਂ ਆਮਦਨ ਨ ਬੂਦ ਮਰਾ ।

ਖੁਸ਼ ਅਸਤ ਉਮਰ ਕਿ ਦਰ ਯਾਦ ਬਿਗੁਜ਼ਰਦ
ਵਰਨਹ ਚਿ ਹਾਸਲ ਅਸਤ ਅਜ਼ੀਂ ਗੁੰਬਦੇ ਕਬੂਦ ਮਰਾ ।

ਦਰ ਜ਼ਮਾਂ ਕਿ ਨਿਆਈ ਬ-ਯਾਦ ਮੀ-ਮੀਰਮ
ਬਗ਼ੈਰ ਯਾਦਿ ਤੂ ਜ਼ੀਂ ਜ਼ੀਸਤਨ ਚਿ ਸੂਦ ਮਰਾ ।

ਫ਼ਿਦਾ ਅਸਤ ਜਾਨੋ ਦਿਲੇ ਮਨ ਬ-ਖ਼ਾਕਿ ਮਰਦਮਿ ਪਾਕ
ਹਰ ਆਂ ਕਸੇ ਕਿਹ ਬੂ-ਸੂਇ ਤੂ ਰਹਿ ਨਮੂਦ ਮਰਾ ।

ਨਬੂਦ ਹੇਚ ਨਿਸ਼ਾਨ ਹਾ ਜ਼ਿ-ਆਸਮਾਨੋ ਜ਼ਮੀਂ
ਕਿ ਸ਼ੌਕਿ ਰੂਇ ਤੂ ਆਵੁਰਦ ਦਰ ਸਜੂਦ ਮਰਾ ।

ਬਗ਼ੈਰ ਯਾਦਿ ਤੂ ਗੋਯਾ ਨਮੀ ਤਵਾਨਮ ਜ਼ੀਸਤ
ਬਸੂਇ ਦੋਸਤ ਰਿਹਾਈ ਦਿਹੰਦ ਜ਼ੂਦ ਮਰਾ ।

ਭਜਨ ਬੰਦਗੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਹੋਂਦ ਵਿਚ ਲਿਆਂਦਾ ।
ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਉਣ ਦਾ ਕੋਈ ਸ਼ੌਕ ਨਹੀਂ ਸੀ ।

ਕਿਨੀ ਚੰਗੀ ਹੈ ਉਹ ਆਯੂ, ਜਿਹੜੀ ਉਸਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਗੁਜ਼ਰੇ,
ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਭਲਾ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਨੀਲੇ ਗੁੰਬਦ ਤੋਂ ਕੀ ਫ਼ਾਇਦਾ ?

ਜਦੋਂ ਤੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਤਾਂ ਮੈਂ ਮਰ ਮਰ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ,
ਤੇਰੀ ਯਾਦ ਬਿਨਾਂ ਮੈਨੂੰ ਜਿਉਣ ਦਾ ਕੀ ਫ਼ਾਇਦਾ ?

ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਅਤੇ ਦਿਲ ਉਸ ਪਵਿੱਤਰ ਪੁਰਖ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਤੋਂ ਕੁਰਬਾਨ ਹਨ,
ਜਿਸ ਨੇ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਤੇਰਾ ਰਾਹ ਵਿਖਾਇਆ ।

ਉਸ ਵੇਲੇ ਤਾਂ ਆਸਮਾਨ ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨ ਤਕ ਦਾ ਨਾਮ ਨਿਸਾਨ ਨਹੀਂ ਸੀ,
ਜਦੋਂ ਕਿ ਤੇਰੇ ਦੀਦਾਰ ਦੇ ਸ਼ੌਕ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਸਿਜਦੇ ਵਿਚ ਡੇਗ ਦਿੱਤਾ ।

ਐ ਗੋਯਾ ! ਮੈਂ ਤੇਰੀ ਯਾਦ ਬਿਨਾਂ ਜਿਊ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ,
ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਸੱਜਨ ਵਲ ਜਾਣ ਲਈ ਛੇਤੀ ਹੀ ਰਿਹਾਈ ਮਿਲ ਜਾਵੇਗੀ ।
ਭਗਤੀ ਤਾਂਘ ਪੀਆ ਦੀ ਲੱਗੀ, ਤਨ ਖ਼ਾਕੀ ਵਿਚ ਆਏ ਵਾਹ ।
ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਚਾਅ ਆਵਣ ਦਾ ਕੀ ਸੀ, ਜਿਸ ਪਿਛੇ ਉਠ ਧਾਏ ਵਾਹ ।

ਉਮਰ ਚੰਗੇਰੀ ਓਹਾ ਜੇਹੜੀ, ਅੰਦਰ ਯਾਦ ਵਿਹਾ ਜਾਏ,
ਨੀਲੇ ਏਸ ਅਕਾਸ਼ੋਂ ਨਹੀਂ ਤਾਂ, ਕੀ ਕੁਝ ਲਾਭ ਉਠਾਏ ਵਾਹ ।

ਜਿਸ ਦਮ ਪ੍ਰੀਤਮ ਯਾਦ ਨਾ ਆਵੇ, ਤੁਰਤ ਕਾਲ ਮਰ ਜਾਈਦਾ,
ਬਿਨ ਸਿਮਰਨ ਤੋਂ ਜੀਵਨ ਵਾਂਗੂੰ ਸੁੰਞੇ ਮਹਿਲ ਵਿਹਾਏ ਵਾਹ ।

ਚਰਨਾਂ ਸੰਦੀ ਧੂੜ ਤਿਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ, ਤਨ ਮਨ ਸਦਕੇ ਸਾਡਾ ਏ
ਭੁੱਲੇ ਭਟਕੇ ਪਕੜ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ, ਰਾਹ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੇ ਪਾਏ ਵਾਹ ।

ਧਰਤ ਅਕਾਸ਼ ਪਤਾਲਾਂ ਸੰਦੀ, ਕੁਈ ਨਾ ਜਦੋਂ ਨਿਸ਼ਾਨੀ ਸੀ,
ਦਰਸ਼ਨ ਤਾਂਘ ਪਿਆਰੇ ਸੰਦੀ, ਵਿਚ ਸਜਦੇ ਦੇ ਪਾਏ ਵਾਹ ।

ਬਾਝੋਂ ਯਾਦ ਪਿਆਰੇ 'ਗੋਯਾ', ਜਿੰਦੜੀ ਮੂਲ ਨਾ ਰਹਿੰਦੀ ਏ,
ਤੁਰਤ ਅਸਾਂ ਨੂੰ ਦੇਵੋ ਰੁਖਸਤ, ਦੇਸ ਪੀਆ ਦੇ ਜਾਏ ਵਾਹ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 2
ਦੀਨੋ ਦੁਨੀਆਂ ਦਰ ਕਮੰਦਿ ਆਂ ਪਰੀ ਰੁਖ਼ਸਾਰਿ ਮਾ ।
ਹਰ ਦੋ ਆਲਮ ਕੀਮਤਿ ਯਕ ਤਾਰਿ ਮੂਇ ਯਾਰਿ ਮਾ ।

ਮਾ ਨਮੀ ਆਰੇਮ ਤਾਬਿ ਗ਼ਮਜ਼ਾਇ ਮਿਜ਼ਗ਼ਾਨਿ ਊ
ਯੱਕ ਨਿਗਾਹਿ ਜਾਂ-ਫਿਜ਼ਾਇਸ਼ ਬਸ ਬਵਦ ਦਰਕਾਰਿ ਮਾ ।

ਗਾਹੇ ਸੂਫ਼ੀ ਗਾਹੇ ਜ਼ਾਹਿਦ ਗਹਿ ਕਲੰਦਰ ਮੀ ਸ਼ਵਦ
ਰੰਗਹਾਇ ਮੁਖ਼ਤਲਿਫ਼ ਦਾਰਦ ਬੁਤਿ ਅਯਾਰਿ ਮਾ ।

ਕਦਰਿ ਲਾਅਲਿ ਊ ਬਜੁਜ਼ ਆਸ਼ਿਕ ਨਾਂ ਦਾਨਦ ਹੇਚ ਕਸ
ਕੀਮਤਿ ਯਾਕੂਤ ਦਾਨਦ ਚਸ਼ਮਿ ਗੌਹਰ ਬਾਰਿ ਮਾ ।

ਹਰ ਨਫਸ ਗੋਯਾ ਬ-ਯਾਦਿ ਨਰਗਸਿ ਮਖਮੂਰਿ ਊ
ਬਾਦਾਹਾਇ ਸ਼ੌਕ ਮੀ-ਨੋਸ਼ਦ ਦਿਲਿ ਹੁਸ਼ਿਆਰਿ ਮਾ ।

ਦੀਨ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਸਾਡੇ ਉਸ ਪਰੀ-ਚਿਹਰਾ ਦੋਸਤ ਦੀ ਫਾਹੀ ਵਿਚ ਹਨ ।
ਦੋਵੇਂ ਜਹਾਨ ਸਾਡੇ ਯਾਰ ਦੇ ਇਕ ਵਾਲ ਦੇ ਮੁਲ ਬਰਾਬਰ ਹਨ ।

ਅਸੀਂ ਉਸ ਸੱਜਨ ਦੀ ਇਕ ਭੀ ਟੇਢੀ ਨਜ਼ਰ ਦੀ ਤਾਬ ਨਹੀਂ ਝੱਲ ਸਕਦੇ,
ਉਸ ਦੀ ਇੱਕੋ ਨਿਗਾਹ, ਜਿਹੜੀ ਉਮਰਾਂ ਵਧਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਸਾਨੂੰ ਬਥੇਰੀ ਹੈ ।

ਕਦੀ ਤਾਂ ਉਹ ਸੂਫੀ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਕਦੀ ਭਜਨ ਬੰਦਗੀ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਕਦੀ ਮਸਤ ਕਲੰਦਰ;
ਸਾਡਾ ਚਾਲਾਕ ਪਿਆਰਾ ਨਾਨਾ ਰੰਗਾਂ ਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ ।

ਉਸ ਦੇ ਲਾਲਾਂ (ਵਰਗੇ ਹੋਠਾਂ) ਦੀ ਭਲਾ ਕਦਰ ਬਿਨਾਂ ਪ੍ਰੇਮੀ ਦੇ ਕੌਣ ਜਾਣੇ ?
ਯਾਕੂਤ ਦੀ ਕੀਮਤ ਸਾਡੀ ਮੋਤੀ ਵਸਾਉਣ ਵਾਲੀ ਅੱਖ ਹੀ ਜਾਣਦੀ ਹੈ ।

ਹਰ ਛਿਨ ਤੇ ਹਰ ਪਲ ਗੋਯਾ ਸਾਡਾ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਦਿਲ
ਉਸ ਪਿਆਰੇ ਦੀ ਮਸਤ ਨਰਗਸੀ ਅੱਖ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਪਿਆਰ ਦਾ ਨਸ਼ਾ ਪੀਂਦਾ ਹੈ ।
ਦੀਨ ਤੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੋਂਵੇ ਬੱਝੇ, ਅੰਦਰ ਜ਼ੁਲਫ ਪਿਆਰੇ ਦੀ ।
ਇਕ ਇਕ ਕੇਸ ਪੀਆ ਦੇ ਉੱਤੋਂ ਦੋਂਵੇ ਆਲਮ ਵਾਰੇ ਵਾਹ ।

ਝੱਲ ਨਾ ਸਕਦੇ ਤਾਬ ਪ੍ਰੀਤਮ ਮਸਤਾਨੇ ਤਿਰੇ ਨਖ਼ਰੇ ਦੀ,
ਇਕੋ ਨਜ਼ਰ ਮਿਹਰ ਦੀ ਕਾਫੀ, ਮੰਗਦੇ ਦੀਨ ਵਿਚਾਰੇ ਵਾਹ ।

ਸੂਫ਼ੀ ਤੇ ਕਦੇ ਮਸਤ ਕਲੰਦਰ, ਜ਼ਾਹਦ ਵੀ ਬਣ ਜਾਂਦੇ ਨੇ,
ਰੰਗ ਬਰੰਗੇ ਭੇਸ ਵਟਾਂਦੇ ਚਿੱਤ ਚੁਰਾਵਨਹਾਰੇ ਵਾਹ।

ਲਾਲ ਮਾਹੀ ਦੀ ਕਦਰ ਪਵੇ ਬਿਨ ਆਸ਼ਕ ਨਜ਼ਰ ਸਰਾਫ ਨਹੀਂ,
ਯਾਕੂਤਾਂ ਦੀ ਕੀਮਤ ਜਾਣਨ ਨੈਣ ਜੋ ਰੋਵਣਹਾਰੇ ਵਾਹ।

ਹਰਦਮ 'ਗੋਯਾ' ਅੰਦਰ ਯਾਦੇ ਮਸਤਾਨੇ ਤਿਰੇ ਨੈਣਾਂ ਦੀ,
ਪ੍ਰੇਮ ਪਿਆਲੇ ਪੀਂਦੇ ਰਹਿੰਦੇ, ਆਸ਼ਕ ਦਿਲ ਹੁਸ਼ਿਆਰੇ ਵਾਹ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 3
ਬਦਿਹ ਸਾਕੀ ਮਰਾ ਯੱਕ ਜਾਮ ਜ਼ਾਂ ਰੰਗੀਨੀਇ ਦਿਲਹਾ ।
ਬਚਸ਼ਮਿ ਪਾਕ-ਬੀਂ ਆਸਾਂ ਕੁਨਮ ਈ ਜੁਮਲਾ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਹਾ ।

ਮਰਾ ਦਰ ਮੰਜ਼ਲਿ ਜਾਨਾਂ ਹਮਾ ਐਸ਼ੋ ਹਮਾ ਸ਼ਾਦੀ
ਜਰਸ ਬੇਹੂਦਹ ਮੀ-ਨਾਲਦ ਕੁਜਾ ਬੰਦੇਮ ਮਹਮਿਲ ਹਾ ।

ਖ਼ੁਦਾ ਹਾਜ਼ਿਰ ਬਵਦ ਦਾਯਮ ਬਬੀਂ ਦੀਦਾਰਿ ਪਾਕਿਸ਼ ਰਾ
ਨ ਗਿਰਦਾਬੇ ਦਰੂ ਹਾਇਲ ਨ ਦਰਯਾਓ ਨ ਸਾਹਿਲ ਹਾ ।

ਚਿਰ ਬੇਹੂਦਹ ਮੀਗਰਦੀ ਬ-ਸਹਿਰਾ ਓ ਬ-ਦਸ਼ਤ ਐ ਦਿਲ
ਚੂੰ ਆਂ ਸੁਲਤਾਨਿ ਖ਼ੂਬਾਂ ਕਰਦਹ ਅੰਦਰ ਦੀਦਹ ਮੰਜ਼ਿਲ ਹਾ ।

ਚੂ ਗ਼ੈਰ ਅਜ਼ ਜ਼ਾਤਿ-ਪਾਕਿਸ਼ ਨੀਸਤ ਦਰ ਹਰ ਜਾ ਕਿ ਮੀ-ਬੀਨਮ
ਬਗੇ ਗੋਯਾ ਕੁਜਾ ਬਿਗੁਜ਼ਾਰਮ ਈਂ ਦੁਨੀਆ ਓ ਐਹਲਿ ਹਾ ।

ਐ ਸਾਕੀ ! ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਰੰਗ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨਸ਼ੇ 'ਚੋਂ ਮੈਨੂੰ ਇਕ ਪਿਆਲਾ ਬਖਸ਼,
ਕਿ ਮੈ ਉਸ ਰੱਬ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਸਾਰੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਹੱਲ ਕਰ ਲਵਾਂ ।

ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਉਸ ਮਿਤ੍ਰ ਪਿਆਰੇ ਦੀ ਮੰਜ਼ਿਲ ਵਲ ਵਧਦਿਆਂ ਸਦਾ ਆਨੰਦ ਹੀ ਆਨੰਦ ਹੈ,
ਡਾਚੀ ਗਲ ਪਈ ਟੱਲੀ ਐਵੈਂ ਪਈ ਵਜਦੀ ਹੈ, ਅਸੀਂ ਕਦੋਂ ਅੱਟਕਣ ਵਾਲੇ ਹਾਂ ।

ਰੱਬ ਤਾਂ ਸਦਾ ਹਾਜ਼ਰ ਨਾਜ਼ਰ ਹੈ, ਤੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪਵਿਤਰ ਦੀਦਾਰੇ ਕਰ,
ਨਾ ਕੋਈ ਭੰਵਰ ਰਾਹ ਵਿਚ ਰੁਕਾਵਟ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਕੋਈ ਦਰਿਆ ਜਾਂ ਕੰਢਾ ।

ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਪਿਆ ਜੰਗਲਾਂ ਜੂਹਾਂ ਵਿਚ ਮਾਰਾ ਮਾਰਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈਂ,
ਜਦ ਕਿ ਉਸ ਸੋਹਣਿਆਂ ਦੇ ਸੁਲਤਾਨ ਨੇ ਤੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਡੇਰਾ ਬਣਾ ਰਖਿਆ ਹੈ ।

ਉਸ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜਿੱਧਰ ਵੀ ਮੈ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ ਜਦ ਕੁਝ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਤਾਂ ਗੋਯਾ, ਤੂੰ ਹੀ ਦੱਸ, ਭਲਾ ਮੈਂ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਅਤੇ ਘਰ ਬਾਰ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਛਡਾਂ ?
ਭਰਕੇ ਪ੍ਰੇਮ ਪਿਆਲਾ ਮੈਨੂੰ ਸਾਕੀ ਦੇਹ ਸਿਆਣੇ ਵਾਹ ।
ਮਤਵਾਲੇ ਹੋ ਜਾਵਣ ਨੇਤਰ ਮੁਸ਼ਕਲ ਥੀਣ ਅਸਾਨੇ ਵਾਹ ।

ਰਾਹ ਪੀਆ ਦੇ ਅੰਦਰ ਮੈਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ੀਆਂ ਤੇ ਸ਼ਦਿਆਨੇ ਨੇ,
ਘੰਟਾ ਟਨ ਟਨ ਕਰ ਸਿਰ ਖਾਵੇ ਕਿੱਧਰ ਕਰਾਂ ਸਮਾਨੇ ਵਾਹ ।

ਹਾਜ਼ਰ ਨਾਜ਼ਰ ਪ੍ਰੀਤਮ ਹੈ ਤੂੰ ਦੇਖ ਸੁਹਾਣਾ ਰੂਪ ਸਦਾ;
ਸ਼ਹੁ ਦਰਿਆ ਨਾ ਘੁੰਮਣਘੇਰੀ ਬੇੜੀ ਨਹੀਂ ਮੁਹਾਨੇ ਵਾਹ ।

ਜੰਗਲ ਬੇਲੇ ਅੰਦਰ ਫਿਰਦੀ ਲਭਦੀ ਹੀਰ ਦਿਵਾਨੀ ਕੀ ?
ਰਾਂਝਣ ਯਾਰ ਪਿਆਰੇ ਕੀਤੇ ਨੈਣਾਂ ਵਿੱਚ ਠਿਕਾਨੇ ਵਾਹ ।

ਨਾ ਕੁਈ ਦਿਸਦਾ ਬਾਝ ਪਿਆਰੇ ਜਿਤ ਵਲ ਨਜ਼ਰ ਕਰੇਨੇ ਹਾਂ,
ਛਡ 'ਗੋਯਾ' ਦੱਸ ਕਿਧਰ ਜਾਈਏ ਟੱਬਰ ਮਹਿਲ ਸੁਹਾਨੇ ਵਾਹ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 4
ਬਿਆ ਐ ਸਾਕੀਇ ਰੰਗੀਨ ਜ਼ਿ ਪੁਰ ਕੁਨ ਅੱਯਾਗ਼ ਈਂਜਾ ।
ਨਸ਼ਾਇ ਲਾਅਲ ਮੈ-ਗੂਨਤ ਜ਼ਿ ਹੱਕ ਬਖ਼ਸ਼ਦ ਸੁਰਾਗ਼ ਈਂਜਾ ।

ਅਨਲ-ਹੱਕ ਅਜ਼ ਲਬਿ ਮਨਸੂਰ ਗਰ ਚੂੰ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਕੁਲਕੁਲ ਕਰਦ
ਕਿਹ ਆਰਦ ਤਾਬਿ ਈਂ ਸਹਬਾ ਕੁਜਾ ਜ਼ਾਮਿ ਦਿਮਾਗ਼ ਈਂਜਾ ।

ਜਹਾਂ ਤਾਰੀਕ ਸ਼ੁਦ ਜਾਨਾਂ ਬਰ ਅਫ਼ਰੂਜ਼ ਈਂ ਕੱਦਿ ਰਾਅਨਾ,
ਨੁਮਾ ਰੁਖ਼ਸਾਰਾਇ ਤਾਬਾਂ ਕਿ ਮੀ-ਬਾਇਦ ਚਰਾਗ਼ ਈਂਜਾ ।

ਬੱਈਂ ਯੱਕ-ਦਮ ਕਿ ਯਾਦ ਆਇਦ ਤਵਾਂ ਉਮਰੇ ਬਸਰ ਬੁਰਦਨ
ਅਗਰ ਯਕਦਮ ਕਸੇ ਬਾਇਦ ਬਸ਼ੌਕਿ ਹੱਕ ਫ਼ਰਾਗ਼ ਈਂਜਾ ।

ਦੋ ਚਸ਼ਮਿ ਮਨ ਕਿ ਦਰਯਾਇ ਅਜ਼ੀਮੁੱਸ਼ਾਂ ਬਵਦ 'ਗੋਯਾ',
ਜ਼ਿ ਹਰ ਅਸ਼ਕਮ ਬਵਦ ਸ਼ਾਦਾਬੀਇ ਸਦ ਬਾਗ਼ ਬਾਗ਼ ਈਂਜਾ ।

ਆ ਸਾਕੀ ! ਇੱਥੇ ਪਿਆਲੇ ਨੂੰ ਰੰਗੀਨ ਸ਼ਰਾਬ ਨਾਲ ਭਰ ਦੇ,
ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੀ ਸ਼ਰਾਬ ਦਾ ਨਸ਼ਾ ਇੱਥੇ ਉਸ ਰੱਬ ਦੀ ਸੂਹ ਬਖਸ਼ਦਾ ਹੈ ।

ਜੇਕਰ ਸੁਰਾਹੀ ਮਨਸੂਰ ਦੇ ਮੂੰਹੋਂ ਨਿਕਲੇ 'ਅਨੱਲਹੱਕ' ਵਾਂਗ ਕਿਧਰੇ ਕੁਲ ਕੁਲ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਪੈਦਾ ਕਰੇ,
ਤਾਂ ਕੌਣ ਅਜਿਹੀ ਪ੍ਰਭਾਤੀ ਸ਼ਰਾਬ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਦੀ ਤਾਬ ਲਿਆਵੇਗਾ? ਅਤੇ ਕਿੱਥੇ ਹੈ ਅਜਿਹਾ ਦਿਮਾਗ ਦਾ ਪਿਆਲਾ ?

ਜਹਾਨ ਵਿਚ ਤਾਂ ਅੰਨ੍ਹੇਰਾ ਹੈ, ਐ ਪਿਆਰੇ! ਆਪਣੀ ਸੁੰਦਰਤਾ ਨੂੰ ਹੋਰ ਚਮਕਾ,
ਅਤੇ ਆਪਣਾ ਮੁਖੜਾ ਖੂਬ ਦਰਸਾ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਇੱਥੇ ਦੀਵੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ।

ਉਸ ਇਕ ਛਿਨ ਪਲ ਨਾਲ, ਜਦਕਿ ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਆਵੇ,ਸਾਰੀ ਉਮਰਾ ਕੱਟੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ;
ਜੇ ਕਿਸੇ ਕੋਲ ਰੱਬ ਦੇ ਸ਼ੌਕ ਲਈ ਅਜਿਹੇ ਇਕ ਪਲ ਦੀ ਵਿਹਲ ਤਾਂ ਹੋਵੇ !

ਮੇਰੀਆਂ ਦੋਵੇਂ ਅਖਾਂ, ਗੋਯਾ, ਇਕ ਵੱਡੀ ਨਦੀ ਹਨ;
ਮੇਰੇ ਹਰ ਅੱਥਰੂ ਨਾਲ ਸੈਂਕੜੇ ਬਾਗ ਹਰੇ ਭਰੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।
ਆ ਉਠ ਮੇਰੇ ਬਾਂਕੇ ਸਾਕੀ ਭਰਦੇ ਜਾਮ ਸੁਰਾਹੀ ਤੋਂ ।
ਮਨ ਮਤਵਾਲਾ ਥੀਵੇ ਮੇਰਾ ਵਾਕਫ਼ ਰਮਜ਼ ਇਲਾਹੀ ਤੋਂ ।

ਅੱਨਲਹੱਕੀ ਨਾਹਰਾ ਜੇਕਰ ਮਾਰਿਆ ਸ਼ਾਹ ਮਨਸੂਰ ਹੁਰਾਂ,
ਪੀਵੇ ਕੌਣ ਪਿਆਲਾ ਏਹ ਬਿਨ ਅਪਣੀ ਧੌਣ ਵਢਾਈ ਤੋਂ ।

ਜਗਤ ਅੰਧਾਰਾ ਧੁੰਦੂਕਾਰਾ ਰਾਹ ਨਾ ਕਾਈ ਦਿਸਦਾ ਏ,
ਦਰਸ਼ਨ ਜੋਤਿ ਜਗਾ ਕੇ ਅਪਣੀ ਤਮ ਨੂੰ ਹੋੜ ਲੁਕਾਈ ਤੋਂ ।

ਇਕ ਦਮ ਪ੍ਰੀਤਮ ਚੇਤੇ ਆਵੇਂ ਜਨਮ ਸਫ਼ਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਏ,
ਜੇ ਕੋਈ ਸ਼ੌਕ ਤੁਹਾਡਾ ਰਖ ਮਨ ਚੁੱਕੇ ਜਗ ਅਸ਼ਨਾਈ ਤੋਂ ।

ਨੈਣ ਜੋ ਮੇਰੇ ਦੀਦ ਪੀਆ ਬਿਨ ਵਾਂਗ ਨਦੀ ਦੇ ਵਹਿੰਦੇ ਨੇ,
ਬਾਗ਼ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਥੀਣ ਬਹਾਰਾਂ ਅੱਥਰੁ ਇਕ ਵਹਾਈ ਤੋਂ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 5
ਰਹਿ-ਰਸਾਨਿ ਰਾਹਿ ਹੱਕ ਆਮਦ ਅਦਬ ।
ਹਮ ਬਦਿਲ ਯਾਦਿ ਖ਼ੁਦਾ ਵ ਹਮ ਬਲਬ ।

ਹਰ ਕੁਜਾ ਦੀਦੇਮ ਅਨਵਾਰਿ ਖ਼ੁਦਾ
ਬਸਕਿ ਅਜ਼ ਸੁਹਬਤਿ ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ ਸ਼ੁਦ ਜਜ਼ਬ ।

ਚਸ਼ਮਿ-ਮਾ ਗ਼ੈਰ ਅਜ਼ ਜਮਾਲਸ਼ ਵਾ ਨਾ ਸ਼ੁਦ
ਜ਼ਾਂ ਕਿ ਜੁਮਲਾ ਖ਼ਲਕ ਰਾ ਦੀਦੇਮ ਰੱਬ ।

ਖ਼ਾਕਿ ਕਦਮਸ਼ ਰੌਸ਼ਨੀਇ ਦਿਲ ਕੁਨਦ,
ਗਰ ਤੁਰਾਬਾ ਸਾਲਿਕਾਂ ਬਾਸ਼ਦ ਨਸਬ ।

ਕੀਸਤ 'ਗੋਯਾ' ਕੁ ਮੁਰਾਦਿ ਦਿਲ ਨਾ ਯਾਫ਼ਤ
ਹਰ ਕਸੇ ਬਾ ਨਫਸਿ ਖ਼ੁਦ ਕਰਦਾ ਗਜ਼ਬ ।

ਰੱਬ ਦੇ ਰਸਤੇ ਟੁਰਨ ਵਾਲੇ ਪਾਂਧੀਆਂ ਲਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਵੀ
ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬੁਲ੍ਹਾਂ ਪਰ ਵੀ ਉਸ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ।

ਅਸਾਂ ਹਰ ਥਾਂ ਰੱਬ ਦੇ ਨੂਰ ਨੂੰ ਮਹਾਂ ਪੁਰਖਾਂ
ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਜਜ਼ਬ ਹੁੰਦਿਆਂ ਵੇਖਿਆ ।

ਸਾਡੀ ਅੱਖ ਉਸ ਦੇ ਜਮਾਲ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਸਲੋਂ ਨਾ ਖੁਲੀ੍ਹ,
ਕਿਉਂ ਜੋ ਅਸਾਂ ਸਾਰੀ ਖਲਕਤ ਵਿਚ ਰੱਬ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ।

ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਦਿਲ ਨੂੰ ਚਾਨਣ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ,
ਜੇ ਤੇਰਾ ਇਸ ਰਾਹ ਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨਾਲ ਸੰਬੰੰਧ ਹੋਵੇ ।

ਉਹ ਕੌਣ ਹੈ, ਗੋਯਾ, ਜਿਸ ਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਮੁਰਾਦ ਪੂਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ,
ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਨੇ ਭੀ ਆਪਣੇ ਮਨ (ਹਉਮੈ) ਨੂੰ ਮਾਰ ਲਿਆ ਹੋਵੇ ।
ਮਹਿਬੂਬਾਂ ਦੇ ਕੂਚੇ ਅੰਦਰ ਨਾਲ ਗ਼ਰੀਬੀ ਜਾਈਦਾ ।
ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਯਾਦ ਪੀਆ ਦੀ ਵੱਸੇ ਮੁੱਖ ਥੀਂ ਨਾਮ ਅਲਾਈਦਾ ।

ਜਿਤ ਵੱਲ ਨਜ਼ਰ ਤਿਤੇ ਵਾਲ ਸੱਜਨ ਅਪਣਾ ਨੂਰ ਦਿਖਾਂਦਾ ਏ,
ਪਰ ਇਹ ਨੂਰੀ ਦਰਸ਼ਨ ਮਿਲਕੇ ਸਾਧ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਪਾਈਦਾ ।

ਨੇਤਰ ਬੰਦ ਨ ਖੁਲ੍ਹਦੇ ਮੂਲੋਂ ਬਾਝੋਂ ਦਰਸ ਪਿਆਰੇ ਦੇ,
ਜਲ ਥਲ ਮਹੀਅਲ ਪੂਰ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਲਵਾ ਰੂਪ ਇਲਾਹੀ ਦਾ ।

ਚਰਨ ਧੂੜ ਨੈਣਾਂ ਦਾ ਸੁਰਮਾ ਚਾਨਣ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਕਰਦਾ ਏ,
ਮੁਰਸ਼ਦ ਕਾਮਲ ਸਤਿਗੁਰ ਨਾਨਕ ਭਾਗ ਵਡੇ ਜੇ ਪਾਈਦਾ ।

ਜਗ ਵਿਚ 'ਗੋਯਾ' ਕਿਸਨੇ ਅਪਣੀ ਦਿਲੀ ਮੁਰਾਦ ਨ ਪਾਈ ਏ,
ਨਾਲ ਵਿਕਾਰਾਂ ਜਿਸਨੇ ਸਨਮੁਖ ਬੱਧਾ ਲੱਕ ਲੜਾਈ ਦਾ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 6

ਜੇ ਦਿਲ ਸਮਝ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸੱਜਨ ਉਸ ਦੀ ਗਲਵਕੜੀ ਵਿਚ ਹੈ ।
ਅਤੇ ਅੱਖ ਜੇਕਰ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਹਰ ਪਾਸੇ ਦੀਦਾਰ ਹੀ ਦੀਦਾਰ ਹੈ ।

ਹਰ ਪਾਸੇ ਦੀਦਾਰੇ ਹਨ, ਪ੍ਰੰਤੂ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀ ਅੱਖ ਕਿੱਥੇ ਹੈ ?
ਹਰ ਤਰਫ਼ ਤੂਰ ਦੀ ਪਹਾੜੀ ਹੈ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਨੂਰ ਦਾ ਭਾਂਬੜ ਹੈ ।

ਜੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਸਿਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਾ, ਜਾ ਕੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੇ ਧਰ ਦੇ,
ਅਤੇ ਜੇ ਤੇਰੇ ਪਾਸ ਜਾਨ ਹੈ ਅਤੇ ਤੈਨੂੰ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਦੇ ।

ਜੇ ਤੇਰੇ ਪਾਸ ਹੱਥ ਹੈ, ਤਾਂ ਜਾਹ ਮਿਤ੍ਰ ਪਿਆਰੇ ਦਾ ਪੱਲਾ ਫੜ ਲੈ,
ਅਤੇ ਜੇ ਤੇਰੇ ਪੈਰਾਂ ਵਿਚ ਟੁਰਨ ਦੀ ਤਾਂਘ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸ ਸੱਜਨ ਵਲ ਨੂੰ ਟੁਰ ।

ਕੰਨ ਜੇ ਕਰ ਸੁਣਨ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਤਾਂ, ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਮ ਬਿਨਾਂ ਕਦ ਕੁਝ ਹੋਰ ਸੁਣਦੇ ਹਨ ?
ਅਤੇ ਜੇ ਕਰ ਜੀਭਾ ਬੋਲਣ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਗੱਲ ਗੱਲ ਵਿਚ ਗੁੱਝੀ ਰਮਜ਼ ਹੋਵੇਗੀ ।

ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਆਪਣੀ ਮੂਰਤੀ ਦਾ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਹੈ ਅਤੇ ਮੋਮਨ ਖ਼ਾਨਕਾਹ ਦਾ,
ਮੈਂ ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਪ੍ਰੇਮ ਪਿਆਲਾ ਡਿੱਠਾ ਹੈ ਮਸਤ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ ।

ਬੇਅਦਬੀ ਨਾਲ ਮਨਸੂਰ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰੀਤ ਦੀ ਰਾਹ ਉਤੇ ਕਦਮ ਨਾ ਰਖੀਂ,
ਇਸ ਰਾਹ ਤੇ ਚਲਣ ਵਾਲੇ ਪਾਂਧੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕਦਮ ਤਾਂ ਸੂਲੀ aੁੱਤੇ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।

ਜੇ ਤੇਰੀ ਤਬੀਅਤ ਗੋਯਾ ਵਾਂਗ ਮੋਤੀ ਵਰ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ,
ਤਾਂ ਵੀ ਜੋ ਕੁਝ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਸਜਨ ਤੋਂ ਵਾਰ ਦੇ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 7

ਤੇਰੀ ਗਲੀ ਦੇ ਮੰਗਤੇ ਨੂੰ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ।
ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਰਾਜ ਦੀ ਚਾਹ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਟੇਢੀ ਟੋਪੀ ਦੀ ।

ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਨੇ ਦਿਲ ਦਾ ਮੁਲਕ ਜਿੱਤ ਲਿਆ, ਸਮਝੋ ਉਹ ਸੁਲਤਾਨ ਹੋ ਗਿਆ ।
ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਲੱਭ ਲਿਆ, ਸਮਝੋ, ਉਸ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸਿਪਾਹੀ ਨਹੀਂ ।

ਤੇਰੀ ਗਲੀ ਦਾ ਭਿਖ-ਮੰਗਾ ਦੋਹਾਂ ਜਹਾਨਾਂ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਹੈ,
ਤੇਰੇ ਫੁਟਦੇ ਵਾਲਾਂ ਦੇ ਕੈਦੀ ਨੂੰ ਲੋੜ ਛੁਟਕਾਰੇ ਦੀ ਨਹੀਂ ।

ਕਿਹੜੀ ਹੈ ਉਹ ਅੱਖ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਤੇਰੇ ਨੂਰ ਦੀ ਚਮਕ ਨਹੀਂ ?
ਕਿਹੜੀ ਹੈ ਉਹ ਛਾਤੀ, ਜਿਸ ਵਿਚ ਰੱਬੀ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਨਹੀਂ ?

ਉਸ ਤੋਂ ਕੁਰਬਾਨ ਹੋ ਜਾ, ਇਸ ਵਿਚ ਹੀਲ ਹੁੱਜਤ ਨਾ ਕਰ, ਐ ਗੋਯਾ!
ਕਿਉਂ ਜੋ ਸਾਡੀ ਰੀਤ ਵਿਚ ਹੀਲ ਹੁੱਜਤ ਦੀ ਕੋਈ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 8

ਅੱਖਾਂ ਅਗੋਂ ਉਹ ਨਾ-ਮਿਹਰਬਾਨ ਪਿਆਰਾ ਲੰਘ ਗਿਆ,
ਪਿਆਰਾ ਲੰਘਿਆ, ਕਿ ਅੱਖਾਂ ਰਾਹੀਂ ਜਾਨ ਲੰਘ ਗਈ ।

ਮੇਰੀਆਂ ਆਹਾਂ ਦਾ ਧੂੰਆਂ ਇੰਨਾ ਜ਼ਿਆਦਾ ਆਸਮਾਨ ਤੋਂ ਲੰਘ ਗਿਆ,
ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਸਮਾਨ ਦਾ ਰੰਗ ਨੀਲਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਸਾੜ ਦਿੱਤਾ ।

ਉਸ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀਆਂ ਭਵਾਂ ਦੇ ਇਕੋ ਇਸ਼ਾਰੇ ਨਾਲ ਸ਼ਹੀਦ ਕਰ ਦਿੱਤਾ,
ਪਰ ਹੁਣ ਕੋਈ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਜਦ ਕਿ ਤੀਰ ਕਮਾਨ ਤੋਂ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ।

ਮੈਂ ਇਕ ਪਲ ਲਈ ਵੀ ਆਪਣੇ ਅਸਲੇ ਨੂੰ ਨਾ ਪਾ ਸਕਿਆ-ਨਾ ਜਾਣ ਸਕਿਆ ਕਿ ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ ?
ਅਫ਼ਸੋਸ! ਮੇਰੀ ਜ਼ਿਦੰਗੀ ਦੀ ਰਾਸ ਸਭ ਐਵੇਂ ਹੀ ਚਲੀ ਗਈ ।

ਗੋਯਾ! ਜੇ ਇਕ ਵਾਰ ਵੀ ਕੋਈ ਪਿਆਰੇ ਦੀ ਗਲੀ ਵਲੋਂ ਲੰਘ ਗਿਆ,
ਉਹ ਮੁੜ ਕਦੀ ਬਹਿਸ਼ਤ ਦੇ ਬਾਗ ਦੀ ਸੈਰ ਲਈ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 9

ਤੇਰੇ ਮੁਖੜੇ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਚੰਨ ਵੀ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੈ ।
ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਜਹਾਨ ਦਾ ਸੂਰਜ ਵੀ ਤੇਰਾ ਗ਼ੁਲਾਮ ਹੈ ।

ਸਾਡੀ ਅੱਖ ਨੇ ਸਿਵਾਏ ਰੱਬ ਦੇ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਿਆ!
ਵਾਹ! ਕਿੰਨੀ ਸ਼ੁਭਾਗੀ ਹੈ ਉਹ ਅੱਖ ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਰੱਬ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲੀ ਹੈ ।

ਅਸਾਂ ਕਦੀ ਆਪਣੀ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਪਾਖੰਡ ਦੀ ਡੀਂਗ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦੇ,
ਜੇ ਕਰ ਅਸੀਂ ਗੁਨਾਹਗਾਰ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਰੱਬ ਬਖ਼ਸ਼ਣਹਾਰ ਹੈ ।

ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਹੋਰ ਕਿਥੋਂ ਲਿਆਈਏ ?
ਇੱਕ ਦਾ ਹੀ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਬਥੇਰਾ ਰੌਲਾ ਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ।

ਰੱਬ ਤੋਂ ਸਿਵਾਇ ਦੂਜਾ ਹਰਫ਼ ਕਦੀ ਵੀ ਗੋਯਾ ਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਤੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ,
ਕਿਉਂ ਜੋ ਰੱਬ ਬਖਸ਼ਣਹਾਰ ਹੈ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 10

ਸਾਡੀ ਮਹਿਫ਼ਲ ਵਿਚ ਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਕਥਾ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ।
ਬਿਨਾਂ (ਸ਼ੱਕ ਦੇ) ਪਰਦੇ ਤੇ ਅੰਦਰ ਲੰਘ ਆ, ਇਸ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਕੋਈ ਓਪਰਾ ਨਹੀਂ ।

ਤਾਤ ਪਰਾਈ ਛੱਡ ਦੇ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣ,
ਜੋ ਭੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰੱਬ ਤੋਂ ਉਪਰਾ ਨਹੀਂ ਹੈ ।

ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਰੱਬ ਦੀ ਚਾਹ ਹੈ, ਉਹੀ ਦਿਲ ਦਾ ਸਾਹਿਬ ਹੈ !
ਇਹ ਕੰਮ ਨਾ ਹਰ ਕਿਸੇ ਚਾਤਰ ਦਾ ਹੈ, ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਕਿਸੇ ਦੀਵਾਨੇ ਦਾ ।

ਹੇ ਨਸੀਹਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਤੂੰ ਕਦ ਤਕ ਨਸੀਹਤਾਂ ਦੇ ਕਿੱਸੇ ਸੁਣਾਉਂਦਾ ਰਹੇਂਗਾ ?
ਇਹ ਤਾਂ ਮਸਤ ਰਿੰਦਾਂ ਦੀ ਮਜਲਿਸ ਹੈ, ਕੋਈ ਕਿੱਸੇ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ।

ਇਹ ਰੱਬੀ ਖ਼ਜ਼ਾਨਾ ਦਿਲਾਂ ਦਿਆਂ ਮਾਲਕਾਂ ਕੋਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,
ਤੂੰ ਬੀਆਬਾਨਾਂ ਵਿਚ ਕਿਉਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ? ਉਹ ਉਜਾੜ ਦੇ ਖੂੰਜਿਆਂ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ।

ਇਸ ਸ਼ੌਕ ਦੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ ਨੂੰ ਰੱਬ ਦੇ ਪਿਆਰਿਆਂ ਪਾਸੋਂ ਮੰਗ,
ਕਿਉਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਵਿਚ ਸਿਵਾਇ ਪਿਆਰੇ ਦੇ ਮੁਖੜੇ ਦੇ ਨਕਸ਼ਾਂ ਦੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ।

ਕਦ ਤਕ ਤੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿੰਦਾ ਰਹੇਂਗਾ, ਐ ਗੋਯਾ ! ਅਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਚੁਪ ਧਾਰ,
ਰੱਬ ਦੇ ਸ਼ੌਕ ਦਾ ਆਧਾਰ ਕਾਅਬੇ ਜਾਂ ਮੰਦਰ ਤੇ ਨਹੀਂ ਹੈ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 11

ਜੇਕਰ (ਮੇਰਾ) ਦਿਲ ਉਸ ਦੀ ਦੋਹਰੀ ਜ਼ੁਲਫ਼ ਦੇ ਫੰਧੇ 'ਚੋਂ ਲੰਘ ਜਾਵੇਗਾ,
ਤਾਂ ਸਮਝੋ, ਉਹ ਖ਼ੁਤਨ, ਚੀਨ, ਮਾਚੀਨ ਅਤੇ ਖ਼ਤਾਈ ਦੇਸ਼ਾਂ 'ਚੋਂ ਲੰਘ ਜਾਵੇਗਾ ।

ਤੇਰੇ ਮੁਖੜੇ ਦੀ ਇਕ ਨਜ਼ਰ ਦੋ ਜਹਾਨਾਂ ਦੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਹੈ,
ਤੇਰੀ ਜ਼ੁਲਫ਼ ਦਾ ਸਾਯਾ ਹੁਮਾ ਦੇ ਪਰਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰ੍ਹਾਂ ਲੰਘ ਜਾਵੇਗਾ ।

ਉਮਰ ਦੀ ਇਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਰਤ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਤੇ ਪਾਉਣ ਦਾ ਜਤਨ ਕਰ,
ਕਿਉਂ ਜੋ ਇਸ ਸਵੇਰ ਦੀ ਹਵਾ ਦਾ ਮੈਨੂੰ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿ ਇਹ ਕਿਧਰੋਂ ਆਈ ਤੇ ਕਿਧਰੋਂ ਲੰਘੇਗੀ ।

ਉਸ ਦਰਵੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿਚ, ਜਿਸ ਦੀ ਨਿਜੀ ਕੋਈ ਗਰਜ਼ ਨਹੀਂ,
ਇਸ ਜਹਾਨ ਦੀ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਰੌਲੇ ਰੱਪੇ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ।

ਇਸ ਉਜਾੜ ਦੇਸ ਵਿਚ ਗੁਜ਼ਰਨ ਬਾਰੇ ਤੂੰ ਕੀ ਪੁਛਦਾ ਹੈਂ ?
(ਇਥੋਂ) ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੇ ਵੀ ਗੁਜ਼ਰ ਜਾਣਾ ਹੈ ਅਤੇ ਫ਼ਕੀਰ ਨੇ ਵੀ ਗੁਜ਼ਰ ਜਾਣਾ ਹੈ ।

ਗੋਯਾ ਦੇ ਸ਼ਿਅਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਾਂਗ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਵਾਲੇ ਹਨ,
ਸਗੋਂ, ਪਵਿਤਰਤਾ ਵਿਚ ਤਾਂ ਇਹ ਅਮਰ-ਜੀਵਨ ਦੇ ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਅਸਰ ਰੱਖਦੇ ਹਨ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 12

ਅੱਜ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਸ ਸੱਜਣ ਦੇ ਮੁਖੜੇ ਦੇ ਦੀਦਾਰ ਲਈ ਉਹ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ।
ਉਹ ਉਸ ਚਾਲਾਕ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਦੇ ਘਾਤਕ ਮਾਸ਼ੂਕ ਵਲ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ।

ਭਾਵੇਂ ਪ੍ਰੀਤ ਦੀ ਗਲੀ ਵਿਚ ਪੁਜਣਾ ਔਖਾ ਹੈ;
ਪਰੰਤੂ ਮਨਸੂਰ ਵਾਂਗ ਸੂਲੀ ਉੱਤੇ ਕਦਮ ਧਰ ਕੇ ਉਹ ਪੁੱਜ ਸਕਦਾ ਹੈ ।

ਹੇ ਦਿਲ ! ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਮਦਰੱਸੇ ਜਾਣ ਦੀ ਰੁੱਚੀ ਨਹੀਂ ਰਖਦਾ,
(ਤਾਂ ਨਾ ਸਹੀ, ਘੱਟੋ ਘੱਟ) ਤੂੰ ਨਸ਼ੇ-ਖ਼ਾਨੇ ਵੱਲ ਤਾਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈਂ ।

ਜਦ ਮੇਰਾ ਹਿਰਦਾ ਤੇਰੀ ਪ੍ਰੀਤੀ ਕਰਕੇ ਬਾਗ਼ ਲਈ ਵੀ ਰਸ਼ਕ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ,
ਤਾਂ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਫੁਲਵਾੜੀ ਵਲ ਨੂੰ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ?

ਹੇ ਦਿਲ! ਜਦ ਤੂੰ ਰੱਬ ਦੇ ਭੇਤਾਂ ਤੋਂ ਵਾਕਿਫ ਹੋ ਗਿਆ,
ਤਾਂ ਹੇ ਭੇਤਾਂ ਦੇ ਖ਼ਜ਼ਾਨੇ, ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਸੀਨੇ ਵਿਚ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈਂ ।

ਜਦ ਘਰ ਵਿਚ ਹੀ ਜੱਨਤ ਦੇ ਸੈਂਕੜੇ ਬਾਗ ਖਿੜੇ ਹੋਏ ਹੋਣ,
ਤਾਂ, ਗੋਯਾ! ਇਨ੍ਹਾਂ ਹੋਰ ਇਮਾਰਤਾਂ ਵਲ ਕੋਈ ਕਿਵੇਂ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ?

ਗ਼ਜ਼ਲ 13

ਤੂੰ ਅਖੀਰ ਵੇਖ ਲਿਆ ਕਿ ਉਸ ਰੱਬ ਦੇ ਢੁੰਡਾਊ ਨੇ ਰੱਬ ਦਾ ਹੀ ਰਾਹ ਫੜਿਆ ।
(ਸਮਝੋ) ਇਸ ਬਹੁ-ਮੁਲੀ ਆਯੂ ਦਾ ਨਫਾ ਉਸ ਨੇ ਪਰਾਫ਼ਤ ਕਰ ਲਿਆ ।

ਕੋਈ ਬੰਦਾ ਵੀ ਤੇਰੀ ਜ਼ੁਲਫ਼ ਦੇ ਘੇਰੇ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ,
ਮੇਰੇ ਵੀ ਦੀਵਾਨੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਏਹੀ ਸ਼ੁਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ ।

ਜਦ ਦੀ ਉਸ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਕੱਦ ਨੇ ਸਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਥਾਂ ਬਣਾਈ ਹੈ,
ਤਦ ਤੋਂ ਉਸ ਤੁਰਦੇ ਫਿਰਦੇ ਸਰੂ ਤੋਂ ਸਿਵਾਇ ਸਾਡੀਆਂ ਨਿਗਾਹਾਂ ਵਿਚ ਕੋਈ ਹੋਰ ਨਹੀਂ ਜਚਦਾ ।

ਲੈਲਾ ਦੀ ਊਠਣੀ ਦੇ ਗਲ ਪਈ ਟੱਲੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਸੁਣ ਕੇ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਸ਼ੁਦਾਈ ਹੋ ਗਿਆ,
ਉਹ ਮਜਨੂ ਵਾਂਗ ਮਸਤ ਹੋ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜੰਗਲ ਬੀਆਬਾਨ ਨੂੰ ਨਿਕਲ ਗਿਆ ।

ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੀਤ ਕਥਾ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਆ ਟਿਕੀ ਹੈ,
ਮੈਨੂੰ ਸਿਵਾਏ ਉਸ ਸੱਚੀ ਯਾਦ ਤੋਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਚੰਗਾ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ।

ਸਾਡੀ ਮੋਤੀ-ਵਰਸਾਉਣ ਵਾਲੀ ਅੱਖ ਨੇ ਪੋਸਤ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵਰਗੇ ਆਬਦਾਰ ਮੋਤੀ ਰੱਖ ਲਏ,
ਤਾਂ ਜੋ ਤੂੰ ਇਕ ਛਿਨ ਲਈ ਆਵੇਂ ਅਤੇ ਉਹ ਤੇਰੇ ਸਿਰ ਤੋਂ ਵਾਰ ਕੇ ਸੁੱਟੇ ਜਾਣ ।

ਅੱਜ ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਦੋਵਾਂ ਅੱਖਾਂ ਰਾਹੀਂ ਬਾਹਰ ਆ ਰਹੀ ਹੈ,
ਪਰ ਉਸ ਦੇ ਦੀਦਾਰ ਦੀ ਵਾਰੀ ਤਾਂ ਕਿਆਮਤ ਦੇ ਦਿਨ ਤੇ ਜਾ ਪਈ ।

ਮੇਰੀ ਜੀਭ ਉਪਰ ਰੱਬ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਦੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਚੀਜ਼ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ,
ਅਖ਼ੀਰ ਗੋਯਾ ਦੇ ਦਿਲ ਨੇ ਇਸ ਉਮਰ ਦਾ ਨਫ਼ਾ ਖਟ ਲਿਆ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 14

ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਸੱਜਨ ਦੀ ਬ੍ਰਿਹਾ ਵਿਚ ਸੜ ਗਿਆ ।
ਮੇਰੀ ਜਾਨ ਉਸ ਸੋਹਣੇ (ਸਾਂਈਂ) ਲਈ ਸੜ ਮੋਈ ।

ਉਸ ਅੱਗ ਨਾਲ ਮੈ ਅਜਿਹਾ ਸੜਿਆ ਹਾਂ,
ਕਿ ਜਿਸ ਕਿਸ ਨੇ ਵੀ ਸੁਣਿਆ, ਉਹ ਵੀ ਚਨਾਰ ਵਾਂਗ ਸੜ ਗਿਆ ।

ਮੈਂ ਇਕੱਲਾ ਹੀ ਪ੍ਰੀਤ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਸੜਿਆ,
ਸਾਰਾ ਜਹਾਨ ਹੀ ਇਸ ਚਿੰਗਾੜੀ ਨਾਲ ਸੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ।

ਸੱਜਨ ਦੇ ਬ੍ਰਿਹਾ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿਚ ਸੜਨਾ,
ਕੀਮੀਆ ਵਾਂਗ ਕਿਸੇ ਸਫਲ ਪ੍ਰਯੋਜਨ ਲਈ ਸੜਨਾ ਹੈ ।

ਗੋਯਾ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਸਾਬਾਸ਼,
ਜਿਹੜਾ ਕਿ ਸੱਜਨ ਦੇ ਮੁਖੜੇ ਦੀ ਆਸ ਵਿਚ ਹੀ ਸੜ ਗਿਆ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 15

ਉਸ ਦੀਆਂ ਦੋ ਮਸਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁਦਾਈ ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਬਚਾਏ ।
ਉਸ ਦੇ ਮਿਸਰੀ ਚੱਬਣ ਵਾਲੇ ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਹੋਠਾਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਬਚਾਏ ।

ਅਫ਼ਸੋਸ ਹੈ ਉਸ ਛਿਨ ਪਲ ਦਾ, ਜਿਹੜਾ ਅਕਾਰਥ ਚਲਾ ਗਿਆ,
ਅਫ਼ਸੋਸ ਹੈ ਸਾਡੀ ਅਣਗਹਿਲੀ ਤੇ, ਅਫ਼ਸੋਸ ਹੈ ਸਾਡੀ ਗਫ਼ਲਤ ਤੇ ।

ਕੁਫ਼ਰ ਅਤੇ ਦੀਨ ਦੇ ਝਗੜੇ ਤੋਂ ਦਿਲ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹੈ,
ਰੱਬ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਪਰ ਕੋਈ ਬਚਾਏ ।

ਸ਼ੋਖ਼ ਅਤੇ ਗੁਸਤਾਖ਼ ਮਾਸ਼ੂਕਾਂ ਨੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਲੁੱਟ ਲਿਆ,
ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਥੋਂ ਹੀ ਦੁਹਾਈ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹਾਂ-ਕੋਈ ਬਚਾਏ ।

ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਲਕਾਂ ਦੇ ਖ਼ੰਜਰ ਹੱਥੋਂ
ਗੋਯਾ ਕਿਵੇਂ ਚੁੱਪ ਰਹਿ ਸਕਦਾ ਹੈ ? ਦੁਹਾਈ ਹੈ–ਕੋਈ ਬਚਾਏ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 16

ਇਕ ਮਸਤ ਨੂੰ ਤਾਂ ਲਾਲ ਰੰਗ ਦੇ ਜਾਮ ਨਾਲ ਗਰਜ਼ ਹੈ,
ਅਤੇ ਇਕ ਤਿਹਾਏ ਨੂੰ ਠੰਢੇ ਮਿੱਠੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ।

ਰੱਬ ਦੇ ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨੂਰ ਨਾਲ ਭਰੀ ਪਈ ਹੈ,
ਰੱਬ ਦੇ ਢੂੰਡਾਊਆਂ ਨੂੰ ਬਸ ਇਸੇ ਦੀ ਹੀ ਲੋੜ ਹੈ ।

ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਜਹਾਨ ਨੂੰ ਬਾਗ਼ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ,
ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ, ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਲੀ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ ?

ਤੇਰੀ ਇੱਕ ਮੁਹੱਬਤ ਭਰੀ ਨਿਗਾਹ ਦਿਲ ਲੈ ਉੱਡਦੀ ਹੈ,
ਪਰ ਫਿਰ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਉੱਸੇ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ।

ਗੋਯਾ! ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਜਹਾਨਾਂ ਵਿਚ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ,
ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਦਿਲ ਅਤੇ ਦੀਨ ਦੀ ਕੇਵਲ ਤੇਰੇ ਲਈ ਲੋੜ ਹੈ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 17

ਤੇਰੀ ਇਹ ਅੰਬਰ ਵਰਗੀ ਕਾਲੀ ਜ਼ੁਲਫ਼ ਮਾਨੋ ਸਵੇਰ ਦਾ ਬੁਰਕਾ ਹੈ,
ਜਿਵੇਂ ਕਿਧਰੇ ਸਵੇਰ ਦਾ ਸੂਰਜ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲ ਹੇਠ ਲੁਕ ਗਿਆ ਹੈ ।

ਜਦ ਮੇਰਾ ਚੰਨ ਸਵੇਰ ਦੀ ਨੀਂਦਰ ਤੋਂ ਉਠ ਕੇ ਬਾਹਰ ਆਇਆ,
ਤਾਂ ਮਾਨੋ ਸਵੇਰ ਦੇ ਸੂਰਜ ਦੇ ਮੁਖੜੇ ਨੂੰ ਉਸ ਸੌ ਲਾਅਨਤਾਂ ਪਾਈਆਂ ।

ਜਦ ਤੂੰ ਉਨੀਂਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਬਾਹਰ ਆਇਆ,
ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਮੁਖੜੇ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਵੇਰ ਦਾ ਸੂਰਜ ਸ਼ਰਮਿੰਦਾ ਹੋ ਗਿਆ ।

ਜਦ ਸਵੇਰ ਦਾ ਸੂਰਜ ਆਪਣੇ ਮੁਖੜੇ ਤੋਂ ਬੁਰਕਾ ਲਾਹੁੰਦਾ ਹੈ,
ਆਪਣੀ ਸੁਭਾਗੀ ਆਮਦ ਨਾਲ ਜਹਾਨ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ।

ਜਗਿਆਸੂਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਨਿਤ ਦਾ ਜਗਰਾਤਾ ਹੈ,
ਗੋਯਾ! ਮੇਰੇ ਲਈ ਅਗੋਂ ਤੋਂ ਸਵੇਰ ਦੀ ਨੀਂਦ ਹਰਾਮ ਹੈ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 18

ਇਹ ਸ਼ੋਖ਼ ਅੱਖ ਮੇਰਾ ਦੀਨ ਅਤੇ ਦਿਲ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।
ਇਹ ਸ਼ੋਖ਼ ਅੱਖ ਮੈਨੂੰ ਗ਼ਮਾਂ ਦੇ ਖੂਹ 'ਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦੀ ਹੈ ।

ਉਸ ਦੀ ਲਿੱਟ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਆਫ਼ਤ ਮਚਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ,
ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼ੋਖ਼ ਅੱਖ ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਰੋਣਕਾਂ ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹੈ ।

ਦਿਲ ਸੱਜਨ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਹੋ ਜਾਵੇ,
ਅਤੇ ਇਹ ਸ਼ੋਖ ਅੱਖ ਰੱਬ ਦਾ ਰਾਹ ਦੱਸਣ ਵਾਲੀ ਹੋ ਜਾਵੇ ।

ਜਿਸ ਨੇ ਉਸ ਸ਼ੋਖ਼ ਅੱਖ ਦਾ ਇਕ ਵਾਰ ਸਵਾਦ ਚੱਖ ਲਿਆ ਹੈ,
ਉਹ ਨਰਗਸ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵਲ ਅੱਖ ਚੁੱਕ ਕੇ ਕਦ ਵੇਖਦਾ ਹੈ ।

ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਨੇ ਉਸ ਸ਼ੋਖ਼ ਅੱਖ ਨੂੰ ਇਕ ਨਜ਼ਰੇ ਵੀ ਵੇਖ ਲਿਆ,
ਉਸ ਦੇ ਦਿਲ ਦਾ ਭਰਮ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 19

ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਆ, ਕਿ ਨਵੀਂ ਬਹਾਰ ਦਾ ਸਮਾਂ ਆ ਗਿਆ ਹੈ,
ਬਹਾਰ ਆ ਗਈ ਹੈ, ਯਾਰ ਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਆ ਗਈ ਹੈ ।

ਅੱਖ ਦੀ ਪੁਤਲੀ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਜਲਵਾ ਇੰਨਾ ਸਮਾ ਚੁਕਾ ਹੈ,
ਕਿ ਉਹ ਜਿਧੱਰ ਵੀ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਮਿਤ੍ਰ ਪਿਆਰੇ ਦਾ ਹੀ ਮੁਖੜਾ ਦਿਸਦਾ ਹੈ ।

ਜਿਧਰੇ ਮੇਰੀ ਅੱਖ ਜਾਂਦੀ, ਮੈਂ ਵੀ ਉਧਰ ਹੀ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ, ਕੀ ਕਰਾਂ,
ਇਸ ਮੁਆਮਲੇ ਵਿਚ ਭਲਾ ਸਾਡੇ ਵਸ ਹੀ ਕੀ ਹੈ ?

ਦਾਅਵੇਦਾਰ ਦੋਸਤਾਂ ਪਾਸ ਕਿਸੇ ਖ਼ਬਰ ਲਿਆਂਦੀ ਕਿ ਅਜ ਰਾਤੀਂ
'ਅਨਲਹੱਕ (ਮੈਂ ਰੱਬ ਹੀ ਹਾਂ) ਕਹਿੰਦਾ ਹੋਇਆ ਮਨਸੂਰ ਸੂਲੀ ਵਲ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ।

ਫੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਖ਼ਬਰ ਦੇ ਦਿਓ ਕਿ ਸਾਰੇ ਖਿੜ ਜਾਣ,
ਇਸ ਖ਼ੁਸ਼ਖਬਰੀ ਵਿਚ ਜਿਹੜੀ ਉਸ ਗਾਉਂਦੀ ਬੁਲਬੁਲ ਵੱਲੋਂ ਆਈ ਹੈ ।

ਖ਼ੁਦਾ ਗ਼ੈਰਤ ਕਰਕੇ ਅੱਡ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਮੈਂ ਉਂਝ ਹੈਰਾਨ ਰਿਹਾ,
ਤੇਰੇ ਸ਼ੌਕ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ।

ਗੋਯਾ ਤੇਰੀ ਜੁਲਫ਼ ਦੇ ਕੁੰਡਲ ਦਾ ਧਿਆਨ ਧਰਦਾ ਹੈ,
ਇਸ ਲਈ, ਕਿ ਸ਼ੌਕ ਦੇ ਕਾਰਣ ਦਿਲ ਭਟਕਦਾ ਪਿਆ ਹੈ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 20

ਸਖ਼ਤ ਜਾਨ ਆਸ਼ਕ ਦੀ ਦਵਾ ਭਲਾ ਵੈਦ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ?
ਜਦ ਤੇਰੀਆਂ ਹੀ ਲਤਾਂ ਲੰਙੀਆਂ ਹਨ,ਰਾਹ ਵਿਖਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ?

ਉਸ ਦਾ ਹਰ ਜਲਵਾ ਹਰ ਥਾਂ ਬਿਨਾਂ ਘੁੰਡ ਦੇ ਰੂਪਮਾਨ ਹੈ,
ਤੂੰ ਤਾਂ ਆਪ ਹਊਮੈ ਦੇ ਪਰਦੇ ਹੇਠ ਹੈਂ, ਚੰਨ ਵਰਗਾ ਸੋਹਣਾ ਭਲਾ ਕੀ ਕਰੇ ?

ਤੈਨੂੰ ਜਿਸ ਨੂੰ ਕਿ ਰਤਾ ਵੀ ਦਿਲ ਦਾ ਟਿਕਾਓ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ,
ਉਸ ਲਈ ਕੋਈ ਸ਼ਾਂਤ-ਥਾਂ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹਵੇਲੀ ਦੀ ਸੁੰਦਰ ਨੁੱਕਰ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ ?

ਬਿਨਾਂ ਪ੍ਰੀਤ ਦੇ ਹਾਦੀ ਦੇ ਤੂੰ ਭਲਾ ਕਿਵੇਂ ਸੱਜਨ ਦੀ ਦਰਗਾਹੇ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈਂ ?
ਤੇਰੇ ਸ਼ੌਕ ਦੇ ਜਜ਼ਬੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਭਲਾ ਰਾਹ ਵਿਖਾਉਣ ਵਾਲਾ ਕੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ?

ਹੇ ਗੋਯਾ! ਜਦ ਤੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਚਰਨਧੂੜ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਨੇਤ੍ਰਾਂ ਲਈ ਸੁਰਮਾਂ ਬਣਾ ਲਵੇਂਗਾ,
ਤਾਂ ਤੂੰ ਰੱਬ ਦਾ ਜਲਵਾ ਵੇਖ ਸਕੇਂਗਾ, ਤੇਰੇ ਲਈ (ਹੋਰ ਕੋਈ) ਸੁਰਮਾਂ ਕਿਸ ਕੰਮ ?

ਗ਼ਜ਼ਲ 21

ਚੜ੍ਹਦੇ ਦੀ ਪੌਣ ਜਦ ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿਟਾਂ ਦੇ ਘੁੰਗਰਾਂ ਦੀ ਕੰਘੀ ਕਰਦੀ ਹੈ ।
ਤਾਂ ਸਮਝੋ ਮੇਰੇ ਦੀਵਾਨੇ ਦਿਲ ਲਈ ਇਕ ਅਜੀਬ ਜ਼ੰਜੀਰ ਬਣਾਉਦੀ ਹੈ ।

ਆਦਿ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਹੀ ਅਸੀਂ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਇਸ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਿਆ
ਕਿ ਰੱਬ ਇਹ ਆਪਣੇ ਰਹਿਣ ਲਈ ਘਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਪਿਆ ਹੈ ।

ਆਸ਼ਕ ਦਾ ਦਿਲ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਵਿਚ ਹੀ ਮਾਸ਼ੂਕ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਹਰ ਉਹ ਬੰਦਾ
ਜੋ ਮਾਸ਼ੂਕ ਨਾਲ ਬਣਾਈ ਰਖਦਾ ਹੈ, ਆਪ ਸਿਰ ਤੋਂ ਪੈਰਾਂ ਤੱਕ ਜਾਨ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

ਰੋਟੀ ਦੇ ਇਕ ਟੁਕੜੇ ਲਈ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਹਰ ਕਮੀਨੇ ਮਗਰ ਨੱਸਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈਂ,
ਤੂਂ ਵੇਖਿਆ ਹੀ ਹੈ ਕਿ ਲੋਭ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਇਕ ਦਾਣੇ ਲਈ ਕੈਦੀ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ।

ਐ ਗੋਯਾ! ਤੂੰ ਲੈਲਾ ਦਾ ਹਾਲ ਸਿਰ-ਫਿਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਨਾ ਦੱਸੀਂ,
ਕਿਉਕਿ ਮਜਨੂੰ ਦੀ ਵਿੱਥਿਆ ਮੇਰੇ ਜਿਹੇ ਦੀਵਾਨੇ ਨੂੰ ਹੀ ਰਾਸ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 22

ਲੋਕੀ ਅਠਾਰਾਂ ਹਜ਼ਾਰ ਸਿਜਦੇ ਤੇਰੇ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਕਰਦੇ ਹਨ ।
ਹਰ ਵਕਤ ਉਹ ਤੇਰੀ ਗਲੀ ਦੇ ਕਾਅਬੇ ਦੀ ਪਰਕਰਮਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ।

ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਉਹ ਵੇਖਦੇ ਹਨ, ਤੇਰਾ ਹੀ ਜਮਾਲ ਵੇਖਦੇ ਹਨ,
ਦਿਲਾਂ ਦੇ ਮਹਿਰਮ ਤੇਰੇ ਮੁਖੜੇ ਦਾ ਦੀਦਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਤੇਰੇ ਸੁੰਦਰ ਕੱਦ ਤੋਂ ਵਾਰ ਦਿਤੀ ਹੈ,
ਉਹ ਮੁਰਦਾ ਦਿਲਾਂ ਨੂਂ ਤੇਰੀ ਸੁਗੰਧੀ ਨਾਲ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਦੇ ਹਨ ।

ਤੇਰਾ ਮੁਖੜਾ ਰੱਬ ਦਾ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਹੈ,
ਉਹ ਰੱਬ ਦਾ ਦੀਦਾਰ ਤੇਰੇ ਮੁਖੜੇ ਦੇ ਸ਼ੀਸ਼ੇ ਰਾਹੀਂ ਕਰਦੇ ਹਨ ।

ਕਾਲੇ ਦਿਲਾਂ ਵਾਲੇ, ਜਿਨਾ੍ਹਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਹੀਂ, ਇਸ ਗਲ ਤੋਂ ਅਜ਼ਾਦ ਹਨ,
ਕਿ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਮੁਖੜੇ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਲਿਆ ਖੜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ।

ਤੇਰੇ ਸ਼ੌਕ ਵਿਚ ਮਸਤ ਆਸ਼ਕ ਜਹਾਨ ਨੂੰ ਰੌਲੇ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ,
ਉਹ ਸੈਂਕੜੇ ਜਾਨਾਂ ਤੇਰੇ ਵਾਲ ਦੀ ਇਕ ਤਾਰ ਤੋਂ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ।

ਜਦ ਤੇਰੇ ਮੁਖੜੇ ਦੀ ਚਰਚਾ ਹਰ ਪਾਸੇ ਛਿੜਦੀ ਹੈ,
ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਜਮਾਲ ਦੇ ਪਰਦੇ ਵਿਚ ਸਾਰਾ ਜਹਾਨ ਰੌਸ਼ਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

ਤੇਰੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਮਤਵਾਲੇ ਗੋਯਾ ਵਾਂਗ ਸਦਾ ਆਪਣੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ
ਤੇਰੀ ਖ਼ੁਸ਼ਬੋ ਨਾਲ ਸੁਰੀਲੀ ਬਣਾ ਲੈਂਦੇ ਹਨ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 23

ਐ, ਕਿ ਤੇਰੀ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਗਰਦਿਸ਼ ਤਾਂ ਦਿਨਾਂ ਵਿਚ ਵੀ ਨਹੀਂ,
ਆਸਮਾਨ ਦਾ ਸੂਰਜ ਤੇਰੇ ਮੁਖੜੇ ਦੇ ਸਾਮ੍ਹਣੇ ਰਤਾ ਅਰਥ ਨਹੀਂ ਰਖਦਾ ।

ਮੌਤ ਦਾ ਹੇੜੀ ਆਸ਼ਕ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ
ਤੇਰੀ ਜ਼ੁਲਫ਼ ਦੇ ਫੰਧੇ ਵਰਗਾ ਹੋਰ ਕੋਈ ਜਾਲ ਨਹੀਂ ਰਖਦਾ ।

ਇਸ ਬਹੁ-ਮੁੱਲੀ ਉਮਰ ਨੂੰ, ਅਖ਼ੀਰ,ਗਨੀਮਤ ਸਮਝ,
ਅਸਾਂ ਕੋਈ ਅਜਿਹੀ ਸਵੇਰ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ, ਜਿਸ ਦੀ ਸ਼ਾਮ ਨਾ ਹੋਈ ਹੋਵੇ ।

ਮੈਂ ਕਦ ਤਕ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਦਿਲਾਸਾ ਦਿਆਂ ,
ਤੇਰਾ ਮੁਖੜਾ ਵੇਖੇ ਬਿਨਾਂ ਦਿਲ ਨੂੰ ਚੈਨ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ।

ਇਸ ਮੋਤੀ ਵਸਾਉਣ ਵਾਲੀ ਅੱਖ ਨੂੰ, ਐ ਗੋਯਾ, ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਸਮੁੰਦਰ ਬਣ ਗਈ ਹੈ,
ਦਿਲ ਨੂੰ ਆਰਾਮ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤੇਰੇ ਮੁਖੜੇ ਬਿਨਾਂ ਆਰਾਮ ਨਹੀਂ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 24

ਜਦ ਤਕ ਤੇਰੇ ਜਾਨ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ ਲਾਲ ਹੋਠ ਬੋਲਦੇ ਨਹੀਂ,
ਸਾਡੇ ਦਰਦਾਂ ਦੀ ਦਵਾ ਵੀ ਪੈਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ।

ਪਿਆਸੇ ਹੋਠਾਂ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਹੋਠਾਂ ਦੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਹੈ,
ਸਾਡੀ ਤਸੱਲੀ ਖਿਜ਼ਰ ਜਾਂ ਮਸੀਹਾ ਤੋਂ ਭੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ।

ਸਾਨੂੰ ਅਜੇਹਾ ਦਿਲ ਦਾ ਦਰਦ ਲਗਾ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਕਿ ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ,
ਜਦ ਤਕ ਅਸੀਂ ਜਾਨ ਨਹੀਂ ਦੇ ਦਿੰਦੇ ਆਰਾਮ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ।

ਮੈਂ ਆਖਿਆ, ਤੇਰੀ ਇਕ ਨਿਗਾਹ ਬਦਲੇ ਅਸੀਂ ਜਾਨ ਹਾਜ਼ਿਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ,
ਉਸ ਆਖਿਆ, ਸਾਡੇ ਤੁਹਾਡੇ ਵਿਚਕਾਰ (ਅਜਿਹਾ) ਸੌਦਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ।

ਚੰਨ ਵਰਗੇ ਸੋਹਣਿਆਂ ਦੀਆਂ ਗੰਢਾਂ ਲਗੀਆਂ ਜ਼ੁਲਫ਼ਾਂ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਵਿਚ,
ਮੈਂ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੀ ਗੰਢ (ਤੇਰੇ ਬਾਝੋਂ) ਨਹੀਂ ਖੁਲ੍ਹਦੀ ।

ਜਦ ਤੱਕ ਕਿ ਸਾਡੀ ਅੱਖ ਤੇਰੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਸਾਗਰ ਨਹੀਂ ਬਣ ਜਾਂਦੀ,
ਅਸੀਂ ਮੁਰਾਦ ਦੀ ਕੰਧੀ ਤੋਂ ਵਾਕਿਫ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੇ ।

ਤੇਰੀ ਉਡੀਕ ਵਿਚ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵੀ ਅੰਨ੍ਹੀਆਂ (ਚਿੱਟੀਆਂ) ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ,
ਮੈ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਮੇਰੀ ਢਾਰਸ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 25

ਜੇ ਕਰ ਤੂੰ ਚੌਧਵੀਂ ਦਾ ਚੰਨ-ਮੁਖੜਾ ਵਿਖਾ ਦੇਵੇਂ ਤਾਂ ਕੀ ਹਰਜ ਏ ?
ਜੇਕਰ, ਮੇਰੇ ਚੰਨਾ! ਅਜ ਰਾਤ ਮੁਖ ਵਿਖਾ ਦੇਵੇਂ, ਤਾਂ ਭਲਾ ਕੀ ਹਰਜ ਏ ?

ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਹਾਨ ਤੇਰੀ ਜ਼ੁਲਫ਼ ਦਾ ਕੈਦੀ ਹੈ,
ਇਕ ਛਿਨ ਲਈ ਜੇ ਕਰ ਤੂੰ ਇਸ ਦੀ ਗੰਢ ਖੋਲ੍ਹ ਦੇਵੇਂ ਤਾਂ ਕੀ ਹਰਜ ਏ ?

ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਅੰਨ੍ਹੇਰੀ ਹੋ ਗਈ ਹੈ,
ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਜੇ ਕਰ ਤੂੰ ਨਿਕਲ ਆਵੇਂ, ਤਾਂ ਕੀ ਹਰਜ ਏ ?

ਇਕ ਛਿਨ ਲਈ ਆ, ਅਤੇ ਮੇਰੀਆਂ ਦੋਹਾਂ ਅਖਾਂ ਵਿਚ ਆ ਕੇ ਬਹਿ ਜਾ,
ਹੇ ਦਿਲ ਲੈ ਜਾਣ ਵਾਲੇ, ਜੇ ਕਰ ਤੂੰ ਅਖਾਂ ਵਿਚ ਬਹਿ ਜਾਵੇਂ, ਤਾਂ ਕੀ ਹਰਜ ਏ ?

ਇਸ ਤੇਰੇ ਕਾਲੇ ਤਿਲ (ਦੇ ਬੁੱਤ) ਨੂੰ, ਜਿਹੜਾ ਤੇਰੇ ਮੁਖੜੇ ਦਾ ਸ਼ੁਦਾਈ ਹੈ,
ਜੇ ਕਰ ਤੂੰ ਕੁਲ ਖ਼ੁਦਾਈ ਦੇ ਬਦਲੇ ਵੇਚ ਦੇਵੇਂ, ਤਾਂ ਕੀ ਹਰਜ ਏ ?

ਤੂੰ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਪਿਆ ਵੱਸਦਾ ਹੈਂ, ਫਿਰ ਮੈਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਢੂੰਡ ਰਿਹਾ ਹਾਂ,
ਅਦਿੱਖ ਦੇ ਪਰਦੇ ਵਿਚੋਂ ਜੇ ਕਰ ਆਪਣਾ ਮੁਖੜਾ ਵਿਖਾ ਦੇਵੇਂ, ਤਾਂ ਕੀ ਹਰਜ ਏ ?

ਗੋਯਾ, ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੇਰੀ ਸੂਹ ਲੱਭ ਰਿਹਾ ਹੈ,
ਜੇ ਕਰ ਰਾਹ ਭੁਲੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਰਾਹ ਵਿਖਾ ਦੇਵੇਂ, ਤਾਂ ਕੀ ਹਰਜ ਏ ?

ਗ਼ਜ਼ਲ 26

ਕਦਮ ਉਹ ਹੀ ਚੰਗਾ ਹੈ, ਜਿਹੜਾ ਰੱਬ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਚੁੱਕਿਆ ਜਾਵੇ,
ਜੀਭਾ ਉਹੀ ਭਲੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਰੱਬ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਵਿਚ ਸੁੱਖ ਜਾਣੇ ।

ਜਿੱਧਰ ਵੀ ਮੈਂ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਕੁਝ ਸਮਾਉਂਦਾ ਨਹੀਂ,
ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਉਸ ਦੇ ਨਕਸ਼ ਹੀ ਸਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਸਮਾਏ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ।

ਪੂਰੇ ਗੁਰੂ ਦੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ ਅਖ਼ੀਰ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਗਿਆਨ ਹੋ ਗਿਆ,
ਕਿ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਲੋਕ ਸਦਾ ਗਮ ਅਤੇ ਫ਼ਿਕਰ ਵਿਚ ਫਸੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ।

ਕਿੰਨਾਂ ਭਾਗਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ ਉਸ ਦਿਲ ਦਾ ਮਾਲਕ, ਜਿਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਰੌਸ਼ਨ ਹੈ ਅਤੇ ਜੋ ਪੂਰਾ ਗਿਆਨਵਾਨ ਹੈ,
ਅਤੇ ਜਿਸ ਦਾ ਮੱਥਾ ਰੱਬ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਤੇ ਨਿਵੰਦਾ ਹੋਵੇ ।

ਕੁਰਬਾਨੀ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਗਲੀ ਉਦਾਲੇ, ਐ ਗੋਯਾ,ਫਿਰਦਾ ਰਹੁ ਅਤੇ ਸ਼ੇਖੀ ਨਾ ਮਾਰ,
ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰੇ ਦਾ ਹੁਕਮ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 27

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜੜਾਊ ਤਖਤ ਤੇਰੇ ਰਾਹ ਵਿਚ ਪਏ ਹਨ,
ਤੇਰੇ ਮਸਤਾਨੇ ਤਾਜ ਅਤੇ ਨਗੀਨਿਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਰਖਦੇ ।

ਦੁਨੀਆਂ ਅੰਦਰ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਫ਼ਨਾਹ ਹੋ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਹੈ,
ਪਰ ਆਸ਼ਕ ਫ਼ਨਾਹ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂ ਜੋ ਉਹ ਪ੍ਰੀਤ ਦੇ ਭੇਤਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹਨ ।

ਸਾਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਉਸ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਤੀਬਰ ਹੋ ਗਈਆਂ,
ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਚਿਤ ਉਸ ਦੇ ਬ੍ਰਿਹਾ ਦੇ ਫ਼ਿਕਰ ਵਿਚ ਨਿਘਰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।

ਯਕੀਨ ਰਖ! ਕਿ ਉਸ ਦੇ ਮੰਗਤੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹਾਂ ਦੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਹਨ,
ਕਿਉਂ ਜੋ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਦੌਲਤ ਉਹ ਇਕੋ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਬਖਸ਼ ਦਿੰਦੇ ਹਨ ।

ਐ ਗੋਯਾ! ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਰੱਬ ਦੇ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਦੀ ਭਾਲ ਕਰ,
ਕਿਉਂ ਜੋ ਰੱਬ ਦੇ ਢੁੰਡਾਊ, ਰੱਬ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 28

ਭਾਵੇਂ ਮੇਰੇ ਹੱਥ ਸਦਾ ਕੰਮ ਵਿਚ ਰੁਝੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ,
ਪਰ ਮੈਂ ਕੀ ਕਰਾਂ, ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਤਾਂ ਯਾਰ ਵਲ ਦੌੜਦਾ ਹੈ ।

ਭਾਵੇਂ 'ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖ ਸਕਦਾ' ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਹਰ ਵੇਲੇ ਦਿਲ ਦੇ ਕੰਨਾ ਵਿਚ ਪੈਂਦੀ ਹੈ,
ਪਰ ਮੂਸਾ ਫੇਰ ਵੀ ਰੱਬ ਦੇ ਦੀਦਾਰ ਕਰਨ ਲਈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ।

ਜਿਸ ਵਿਚੋਂ ਹੰਝੂ ਕਿਰਨ ਇਹ ਉਹ ਅੱਖ ਹੀ ਨਹੀਂ,
ਪ੍ਰੇਮ ਪਿਆਲਾ ਤਾਂ ਨੱਕਾ ਨੱਕ ਭਰਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ।

ਦਿਲਦਾਰ ਅਤੇ ਦਿਲ ਵਜੂਦ ਵਿਚ ਇੰਨੇ ਇੱਕਮਿੱਕ ਹਨ,
ਜਿਸ ਕਾਰਣ ਦਿਲ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਦਿਲਦਾਰ ਵਲ ਦੌੜਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ।

ਦੋਨਾਂ ਜਹਾਨਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਦੀ ਧੌਣ ਫ਼ਖਰ ਨਾਲ ਉੱਚੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,
ਜੋ ਭੀ ਮਨਸੂਰ ਵਾਂਗ ਸੂਲੀ ਵਲ ਨੂੰ ਦੌੜਦਾ ਹੈ ।

ਗੋਯਾ ਨੇ ਸੱਜਨ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਅਸਲ ਜੀਵਨ ਪਾ ਲਿਆ ਹੈ,
ਹੁਣ ਉਹ ਸ਼ਰਾਬਖ਼ਾਨੇ ਦੀ ਗਲੀ ਵਿਚ ਕਿਉਂ ਜਾਵੇ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 29

ਕੌਣ ਹੈ ਜਿਸ ਤੇ ਅੱਜ ਸੋਹਣੇ ਦਾ ਇਸ਼ਕ ਸਵਾਰ ਹੈ ।
ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਉਹ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਕੋਈ ਯਾਰ ਹੈ ।

ਮੈ ਜਾਣਦਾ ਹਾਂ ਕਿ, ਐ ਸ਼ੋਖ਼ ਮਾਸ਼ੂਕ! ਕਿ ਇਹ ਦੋਹਾਂ ਜਹਾਨਾਂ ਦਾ ਖ਼ੂਨ ਕਰੇਗੀ,
ਕਿਉਂ ਜੋ ਤੇਰੀ ਮਸਤ ਅੱਖ ਅੱਜ ਨਸ਼ੇ ਨਾਲ ਭਰੀ ਪਈ ਹੈ ।

ਜਿਗਰ ਦੇ ਖ਼ੂਨ ਨੇ ਮੇਰੀ ਅੱਖ ਦੇ ਪੱਲੇ ਨੂੰ ਲਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ,
ਸਾਡੇ ਦੀਵਾਨੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਕੇਹੀ ਅਜਬ ਬਹਾਰ ਆਈ ਹੈ ।

ਜਿਸ ਨੂੰ ਮਨਸੂਰ ਵਾਂਗ ਸੂਲੀ ਦਾ ਪਰਛਾਵਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੈ,
ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਤਾਂ ਸੁਰਗ ਦੇ ਬਿਰਛ ਤੂਬਾ ਦੀ ਛਾਂ ਦੀ ਅਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਸੁਰਗ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ।

ਐ ਦੀਵੇ! ਆਪਣਾ ਲਾਲ ਫੁੱਲਾਂ ਵਰਗਾ ਮੁਖੜਾ ਕੁਝ ਚਿਰ ਲਈ ਰੋਸ਼ਨ ਕਰ
ਕਿਉਂ ਜੋ ਪਰਵਾਨੇ ਅਤੇ ਬੁਲਬੁਲ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਕੰਮ ਹੈ ।

ਭਾਵੇਂ ਹਰ ਦੀਵਾਨੇ ਲਈ ਸੰਗਲ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ,
ਪਰ ਗੋਯਾ ਦਾ ਦਿਲ ਤਾਂ ਜ਼ੁਲਫ਼ ਦੇ ਫੰਧੇ ਨਾਲ ਠਹਿਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 30

ਕੋਈ ਵੀ ਗਰੀਬ ਪਰਦੇਸੀਆਂ ਦੇ ਹਾਲ ਦੀ ਸੁਣਵਾਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ।
ਅਸੀਂ ਉੱਥੇ ਪੁਜ ਚੁਕੇ ਹਾਂ, ਜਿੱਥੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪੁੱਜ ਸਕਦਾ ।

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਉੱਚੇ ਸੁਰਗਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਇਕ ਅੱਧੇ ਜੌਂ ਬਦਲੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਖਰੀਦਦੇ,
ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਕੋਈ ਭੀ ਸੁਰਗ ਉਸ ਪਿਆਰੇ ਦੀ ਗਲੀ ਤਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਦਾ ।

ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਵੈਦ ਨੇ, ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਕੁਝ ਇਉਂ ਕਿਹਾ ਹੈ,
ਕਿ ਪਰਦੇਸੀਆਂ ਦਾ ਦਰਦਨਾਕ ਹਾਲ ਸਿਵਾਏ ਰੱਬ ਦੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੁਣਦਾ ।

ਜੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੀ ਅੱਖ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ,
ਤਾਂ ਵੇਖ,ਉਸ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਦੀ ਧੂੜ ਤਕ ਕੋਈ ਸੁਰਮਾ ਨਹੀਂ ਪੁੱਜ ਸਕਦਾ ।

ਮਿੱਤਰ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਉਮਰ ਕੱਟੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ,
ਕਿਉਂ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਰਸਾਇਣ ਨਹੀਂ ਹੈ ।

ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਦੋਲਤ ਉਸ ਦੇ ਦਰ ਦੀ ਧੂੜ ਤੋਂ ਵਾਰ ਸੁੱਟਾਂ,
ਕਿਉਂਕਿ ਜਦ ਤਕ ਉਸ ਤੋਂ ਕੁਰਬਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਉਸ ਤਕ ਨਹੀਂ ਪੁਜਦਾ ।

ਗੋਯਾ ਉਸ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਖ਼ਾਕ ਤੋਂ ਵਾਰੀ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਕਿਉਂਕਿ ਜਦ ਤਕ ਕੋਈ ਖ਼ਾਕ ਨਹੀਂ ਬਣਦਾ, ਆਪਣੇ ਮਨੋਰਥ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦਾ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 31

ਉਸ ਦੀ ਦਰਗਾਹ ਦੀ ਮੁੱਠੀ ਭਰ ਖ਼ਾਕ ਰਸਾਇਣ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ,
ਹਰ ਮੰਗਤੇ ਨੂੰ ਸੱਤਾਂ ਵਲਾਇਤਾਂ ਦਾ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ।

ਮੇਰੇ ਸਿਰ ਲਈ ਤੇਰੀ ਦਰਗਾਹ ਦੀ ਧੂੜ ਸੈਂਕੜੇ ਤਾਜਾਂ ਵਰਗੀ ਹੈ,
ਮੈਂ ਗੁਨਾਹਗਾਰ ਹੋਵਾਂਗਾ, ਜੇ ਕਰ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਫਿਰ ਤਾਜ ਅਤੇ ਤਖ਼ਤ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰੇ ।

ਜੇ ਕਰ ਕੀਮਆਗਰ ਤਾਂਬੇ ਤੋਂ ਸੋਨਾ ਬਣਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਅਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਕਿ
ਰੱਬ ਦਾ ਤਾਲਬ ਮਿੱਟੀ ਨੂੰ ਨੂਰ ਭਰਿਆ ਸੂਰਜ ਬਣਾ ਲਵੇ ।

ਗੋਯਾ ਦੇ ਸ਼ਿਅਰ ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਦਿਲ ਜਾਨ ਨਾਲ ਸੁਣਦਾ ਹੈ,
ਉਸ ਦਾ ਦਿਲ ਫੇਰ ਮੋਤੀਆਂ ਦੀ ਦੁਕਾਨ ਦੇ ਲਾਲਾਂ ਦੀ ਕਦ ਪਰਵਾਹ ਕਰਦਾ ਹੈ ?

ਗ਼ਜ਼ਲ 32

ਤੇਰੇ ਤੰਗ ਮੂੰਹ ਵਰਗੀ ਹੋਰ ਸੋਹਣੀ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕਰ ਦੀ ਬੋਰੀ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀ,
ਇਸ ਕਥਾ ਤੋਂ, ਜਿਹੜੀ ਮੈਂ ਸੁਣਾਈ ਹੈ, ਹੋਰ ਕੋਈ ਵਧੇਰੇ ਚੰਗੇਰੀ ਕੋਈ ਕਥਾ ਨਹੀਂ ਹੋਣੀ ।

ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਉਸ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਦਾ ਤਾਲਬ ਹੈ ਤਾਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਵਾਕਫ਼ ਬਣ,
ਜਦ ਤਕ ਰਾਹ ਵਿਖਾਉਣ ਵਾਲਾ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਤੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪੜਾਉ ਤਕ ਪੁਜੇਂਗਾ ।

ਪਲਕਾਂ ਵਰਗੇ ਹੱਥਾਂ ਤੋਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਪਲੂ ਨੂੰ ਉਨਾਂ ਚਿਰ ਨਾ ਛੁਡਾ,
ਜਦ ਤਕ ਕਿ ਤੇਰੀਆਂ ਆਸਾਂ ਦੀ ਜੇਬ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਨਾ ਭਰ ਜਾਵੇ ।

ਆਸ਼ਕ ਦੀ ਆਸ ਦੀ ਟਹਿਣੀ ਕਦੀ ਵੀ ਫਲਦਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ,
ਜਦ ਤਕ ਕਿ ਪਲਕਾਂ ਦੇ ਅਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ।

ਐ, ਮੂਰਖ ਗੋਯਾ, ਉਸ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਡੀਂਗ ਨਾ ਮਾਰ,
ਇਸ ਰਸਤੇ ਉਤੇ ਉਹੀ ਪੈਰ ਰਖ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਸਿਰ ਨਾ ਹੋਵੇ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 33

ਹੋਲੀ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਨੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਦੇ ਬਾਗ ਨੂੰ ਮਹਿਕ ਨਾਲ ਭਰ ਦਿੱਤਾ,
ਬੰਦ ਕਲੀ ਵਰਗੇ ਹੋਠਾਂ ਨੂੰ ਸੁਭਾਗੀ ਤਬੀਅਤ ਵਾਲਾ ਬਣਾ ਦਿਤਾ ।

ਉਸ ਨੇ ਮੀਂਹ ਦੇ ਪਾਣੀ ਵਾਂਗ,
ਗੁਲਾਬ, ਅੰਬਰ, ਮੁਸ਼ਕ ਤੇ ਅਬੀਰ ਨੂੰ ਸਾਰੀਂ ਪਾਸੀਂ ਖਲੇਰ ਦਿੱਤਾ ।

ਕੇਸਰ ਭਰੀ ਪਿਚਕਾਰੀ ਦਾ ਕਿਆ ਕਹਿਣਾ ?
ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਹਰ ਬਦ-ਰੰਗ ਨੂੰ ਵੀ ਰੰਗੀਨ ਤੇ ਸੁਗੰਧਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ।

ਉਸ ਦੇ ਮੁਬਾਰਕ ਹੱਥਾਂ ਦੇ ਗੁਲਾਲ ਛਿੜਕਣ ਨੇ,
ਧਰਤ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਲਾਲੋ ਲਾਲ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ।

ਉਸ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਦੁਆਰਾ ਦੋਵੇਂ ਦੁਨੀਆਂ ਰੰਗੀਨ ਹੋ ਗਈਆਂ,
ਉਸ ਨੇ ਸ਼ਾਹਾਂ ਵਾਂਗ ਮੇਰੇ ਗਲ ਵਿਚ ਰੰਗੀਨ ਕਪੜੇ ਪਵਾ ਦਿੱਤੇ ।

ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਉਸ ਦੇ ਪਵਿਤ੍ਰ ਦਰਸ਼ਨ ਕੀਤੇ,
ਉਸ ਨੇ ਸਮਝੋ ਉਮਰ ਦੀ ਮੁਰਾਦ ਚੰਗੀ ਪਾ ਲਈ ।

ਸੰਗਤ ਦੇ ਰਾਹਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਤੋਂ ਕੁਰਬਾਨ ਹੋ ਜਾਵੇ,
ਬਸ ਗੋਯਾ ਦੇ ਦਿਲ ਦੀ ਏਨੀ ਹੀ ਚਾਹ ਹੈ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 34

ਉਸ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਸਲਾਹ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਜੀਭ ਨੂੰ ਬੜਾ ਚੰਗਾ ਲਗਦਾ ਹੈ,
ਉਸ ਦਾ ਨਾਮ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਆਇਆਂ ਕਿੰਨਾ ਸਵਾਦ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ?

ਵਾਹ! ਕਿਨੇ ਸੋਹਣੇ ਹਨ ਤੇਰੀ ਠੋਡੀ ਦੇ ਸਿਉ,
ਬਾਗ਼ ਵਿਚ ਅਜੇਹਾ ਮਿੱਠਾ ਤੇ ਸੁਆਦਲਾ ਮੇਵਾ ਭਲਾ ਕਿੱਥੇ ?

ਤੁਹਾਡੇ ਦੀਦਾਰ ਦੇ ਸਦਕੇ ਸਾਡੀ ਅੱਖ ਰੌਸ਼ਨ ਹੈ,
ਮੈਂ ਉਸ ਦੀਦਾਰ ਤੋਂ ਕੁਰਬਾਨ ਜਾਵਾਂ, ਉਹ ਕਿੰਨਾ ਸੁਆਦਲਾ ਹੈ ।

ਤੇਰੀ ਜ਼ੁਲਫ਼ ਦੇ ਕੁੰਡਲ ਨੇ ਸਾਡਾ ਦਿਲ ਉਡਾ ਲਿਆ ਹੈ,
ਤੇਰੇ ਲਾਲ ਹੋਠ ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਸੁਆਦਲੇ ਹਨ ।

ਐ ਗੋਯਾ ਤੇਰੇ ਸ਼ਿਅਰਾਂ ਦੇ ਸੁਆਦ ਤੋਂ ਚੰਗੇਰਾ
ਹੋਰ ਕੋਈ ਸੁਆਦ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 35

ਰੱਬੀ ਗਿਆਨਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉਸੇ ਦਾ ਪਾਸਾ ਹੀ ਚੰਗਾ ਲਗਦਾ ਹੈ,
ਪ੍ਰੇਮੀਆਂ ਲਈ ਸੱਜਨ ਦੀ ਗਲੀ ਹੀ ਸੁਹਾਵਣੀ ਹੈ ।

ਉਸ ਦੀਆਂ ਲਿੱਟਾਂ ਨੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਮੋਹ ਰਖਿਆ ਹੈ,
ਉਸ ਦੇ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲਆਂ ਲਈ ਤਾਂ ਉਸ ਦੇ ਕੇਸ ਹੀ ਸੁਹਾਵਣੇ ਹਨ ।

ਸਾਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਗਲੀ ਇੰਨੀ ਪਿਆਰੀ ਹੈ,
ਕਿ ਮੈਂ ਬਹਿਸ਼ਤ ਦੇ ਬਾਗ ਨੂੰ ਉਸ ਤੋਂ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰ ਦਿਆਂ ।

ਉਸ ਦੇ ਭਾਗਾਂ ਭਰੇ ਆਉਣ ਦੀ ਸੁਗੰਧੀ ਨਾਲ ਮੈਂ ਸੁਰਜੀਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ,
ਇਸ ਲਈ ਸਾਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਸੁਗੰਧੀ ਬੜੀ ਸੁਆਦਲੀ ਲਗਦੀ ਹੈ ।

ਰੱਬ ਦੀ ਯਾਦ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਿੰਨਾ ਸੁਆਦਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,
ਸਾਰਿਆਂ ਮੇਵਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਇਹ ਵਧੇਰੇ ਸੁਆਦਲਾ ਹੈ ।

ਜੇ ਕਰ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਇੱਛਾ ਭਾਉਂਦੀ ਹੈ,
ਤਾਂ ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਬਖ਼ਸ਼ਨ ਵਾਲਾ ਬਣ ਜਾਵੇਂਗਾ ।

ਗੋਯਾ ਦੇ ਸ਼ਿਅਰ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਵਿਚ ਅਜੇਹੇ ਮੇਵੇ ਹਨ,
ਜਿਹੜੇ ਖੰਡ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਮਿੱਠੇ ਹਨ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 36

ਐ ਬਹਾਰ ਦੀ ਫਸਲ ਦੇ ਭਰਵੱਟਿਓ ! ਤੁਹਾਡੀ ਆਮਦ ਦੀ ਕ੍ਰਿਪਾ ਸਦਕਾ,
ਜਹਾਨ ਗੁਲਜ਼ਾਰਾਂ ਨਾਲ ਬਹਿਸ਼ਤ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਵਾਂਗ ਭਰ ਗਿਆ ਹੈ ।

ਤੇਰੀ ਮੁਸਕਾਨ ਜਹਾਨ ਨੂੰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਖਸ਼ਦੀ ਹੈ,
ਅਤੇ ਇਹ ਰਹੱਸਮਈ ਸੂਫ਼ੀਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਇਕ ਚੈਨ ਤੇ ਕਰਾਰ ਹੈ ।

ਰੱਬ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਪ੍ਰੇਮ ਪੱਕਾ ਨਹੀਂ,
ਬਿਨਾਂ ਰੱਬ ਦੇ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦੇ ਪਿਆਰ ਤੋਂ ਸਭ ਕੁਝ ਨਾਸਵਾਨ ਸਮਝ ।

ਜਿਧਰ ਵੀ ਤੂੰ ਨਿਗਾਹ ਕਰਦਾ ਹੈਂ ਤੂੰ ਨਵੀਂ ਰੂਹ ਬਖਸ਼ ਦੇਂਦਾ ਹੈਂ,
ਇਹ ਤੇਰੀ ਨਿਗਾਹ ਹੀ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਹਰ ਪਾਸੇ ਜਾਨਾਂ ਦੀ ਬਰਖਾ ਕਰਦੀ ਹੈ ।

ਰੱਬ ਤਾਂ ਹਰ ਹਾਲ, ਹਰ ਥਾਂ, ਸਦਾ ਹਾਜ਼ਰ ਨਾਜ਼ਰ ਹੈ,
ਪਰੰਤੂ ਅਜਿਹੀ ਅੱਖ ਕਿੱਥੇ ਹੈ, ਜਿਹੜੀ ਹਰ ਪਾਸੇ ਹੀ ਉਸ ਦਾ ਦੀਦਾਰ ਵੇਖ ਸਕੇ ।

ਬਿਨਾਂ ਰੱਬ ਦੇ ਜਾਨਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਮੁਕਤੀ ਨਹੀਂ ਮਿਲੀ,
ਮੌਤ ਨੇ ਤਾਂ ਧਰਤ ਤੇ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਚੁੰਜ ਵਿਚ ਫੜ ਰਖਿਆ ਹੈ ।

ਐ ਗੌਯਾ, ਰੱਬ ਦਾ ਬੰਦਾ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ,
ਕਿਉਂ ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਬੰਦਗੀ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਜਹਾਨ ਵਿਚ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 37

ਮੈਂ ਉਮਰ ਦੀ ਗੋਦੀ ਵਿਚ ਜਵਾਨ ਤੋਂ ਬੁੱਢਾ ਹੋ ਗਿਆ ਹਾਂ,
ਤੇਰੀ ਸੰਗਤ ਵਿਚ ਉਮਰ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿਚ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿਦਗੀ ਕਿੰਨੀ ਸੋਹਣੀ ਲੰਘੀ ਸੀ ।

ਬਾਕੀ ਰਹਿੰਦੇ ਸਵਾਸਾਂ ਨੂੰ ਤੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਭਾਗੇ ਸਮਝ,
ਕਿਉਂਕਿ ਅਖੀਰ ਪੱਤ-ਝੜ ਨੇ ਹੀ ਇਸ ਉਮਰ ਦੀ ਬਹਾਰ ਲਿਆਂਦੀ ।

ਹਾਂ, ਉਸ ਘੜੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਭਾਗਾ ਸਮਝ, ਜੋ ਰੱਬ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਗੁਜ਼ਰੇ,
ਕਿਉਂ ਜੋ ਉਮਰ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਲਾਉਣ ਲਗਿਆਂ ਇਹ ਨਜ਼ਰ ਤੋਂ ਹਵਾ ਵਾਂਗ ਲੰਘ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ।

ਹਰ ਵਕਤ ਲਹਿਰਾਂ ਦੇ ਕਾਫ਼ਲੇ ਵਾਂਗ (ਉਮਰ ਦੀ ਨਦੀ ਵਗਦੀ) ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ,
(ਹੋ ਸਕੇ) ਤਾਂ ਤੂੰ ਇਸ ਉਮਰ ਦੀ ਨਦੀ ਚੋਂ ਪਲ ਭਰ ਲਈ ਪਾਣੀ ਦਾ ਘੁੱਟ ਪੀ ਲੈ ।

ਤੂੰ ਸੈਂਕੜੇ ਕੰਮ ਅਜਿਹੇ ਕੀਤੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਤੇਰੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਆਉਣੇ,
ਗੋਯਾ ਤੂੰ, ਅਜਿਹੇ ਕੰਮ ਕਰ, ਜਿਹੜੇ ਫੇਰ ਵੀ ਤੇਰੇ ਕੰਮ ਆਉਣ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 38

ਸਭ ਭੇਤਾਂ ਦੇ ਜਾਨਣਹਾਰ, ਅਸਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਤੇਰੀ ਗਲੀ ਦਾ ਸਿਰਾ ਵੇਖਿਆ ਹੈ,
ਅਸਾਂ ਸਭ ਵਲੋਂ ਆਪਣੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਦਾ ਮੂੰਹ ਮੋੜ ਲਿਆ ਹੈ ।

ਜਦ ਤੋਂ ਸਾਡਾ ਤੇਰੀ ਗਲੀ ਗਿਰਦੇ ਘੁੰਮਣਾ ਆਮ ਹੋਇਆ ਹੈ,
ਮੈਂ ਸਭ ਤੋਂ ਚੰਗੇ ਸੁਰਗ ਦੇ ਬਾਗ਼ ਨੂੰ ਠੁਕਰਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ।

ਆਪਣੀ ਸੁਗੰਧਤ ਲਿੱਟ ਦੇ ਵਾਲ ਨਾਲ ਉਹ ਸਾਡਾ ਦਿਲ ਅਤੇ ਦੀਨ ਲੈ ਗਿਆ,
ਇਸ ਲੰਮੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਇਹੀ ਕੁਝ ਖੱਟਿਆ ਸੀ ।

ਸਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਹੀ ਤੇਰੇ ਮੁਖੜੇ ਦਾ ਕੁਰਾਨ ਜ਼ਬਾਨੀ ਯਾਦ ਹੈ,
ਨਮਾਜ਼ੀਆਂ ਦੇ ਦਿਲਾਂ ਲਈ ਤੇਰੇ ਭਰਵੱਟੇ ਦਾ ਖ਼ਮ ਮਹਿਰਾਬ ਹੈ ।

ਮੈਂ ਕੀ ਦੱਸਾਂ ਕਿ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੀ ਕੀ ਹਾਲਤ ਹੈ ?
ਇਹ ਉਸ ਦੀਵੇ ਵਾਂਗ ਹੈ, ਕਿ ਜਿਸ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਸੜਨਾ ਅਤੇ ਪਿਘਲਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 39

ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਸਾਰਾ ਜਹਾਨ ਹੈਰਾਨ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ਹੈ,
ਤੇਰੇ ਵਿਛੋੜੇ ਕਾਰਨ ਸੀਨਾ ਕਬਾਬ ਹੋ ਚੁਕਿਆ ਹੈ ।

ਰੱਬ ਦਾ ਢੂੰਡਾਊ ਸਦਾ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ,
ਉਸ ਦੀ ਜੀਭਾ ਤੇ ਬਸ ਉਸ ਸਰਬ ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਦਾ ਨਾਮ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ।

ਉਸ ਦੇ ਸੁਗੰਧਤ ਕਾਲੇ ਤਿਲ ਨੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਦਿਲ ਲੁੱਟ ਲਿਆ,
ਉਸ ਦੀਆਂ ਜ਼ੁਲਫ਼ਾਂ ਦਾ ਕੁਫ਼ਰ ਈਮਾਨ ਲਈ ਬਸ ਇਕ ਜਾਲ ਹੈ ।

ਮੈੰਨੂੰ ਆਪਣਾ ਸੂਰਜ ਵਰਗਾ ਮੁਖੜਾ ਜਲਦੀ ਵਿਖਾ,
ਕਿਉਂ ਜੋ ਰੋ ਰਹੀ ਅੱਖ ਦਾ ਇਹੀ ਇਲਾਜ ਹੈ ।

ਉਸ ਦੇ ਸੁੰਦਰ ਕੱਦ ਕਾਠ ਤੋਂ ਆਪਣਾ ਦਿਲ ਕੁਰਬਾਨ,
ਜਾਨ ਤਾਂ ਬੱਸ ਕੇਵਲ ਪਿਆਰੇ ਤੋਂ ਵਾਰਨ ਲਈ ਹੈ ।

ਕਾਸ਼ ਤੂੰ ਗੋਯਾ ਦਾ ਹਾਲ ਪਲ ਭਰ ਲਈ ਪੁੱਛਦੋਂ,
ਏਹੀ ਤਾਂ ਬਸ ਇਕੋ ਦਰਦ-ਕੁੱਠੇ ਦਿਲ ਦਾ ਇਲਾਜ ਹੈ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 40

ਹਮੇਸਾ ਤੂੰ ਨਸ਼ਈ, ਸੂਫ਼ੀ ਅਤੇ ਸਾਫ਼ ਰਹੁ,
ਤੂੰ ਸਾਰੇ ਦਾ ਸਾਰਾ ਬੰਦਗੀ ਹੋ ਜਾ, ਅਤੇ ਮਲੰਗ ਰਿੰਦ ਬਣ ਜਾ ।

ਤੂੰ ਗ਼ੈਰ ਵਲ ਅੱਖ ਚੁੱਕ ਕੇ ਵੀ ਨਾ ਵੇਖ ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਅੰਨ੍ਹਾਂ ਹੈਂ,
ਤੂੰ ਸਾਰੀ ਦੀ ਸਾਰੀ ਅੱਖ ਹੋ ਜਾ,ਅਤੇ ਸੱਜਨ ਵਲ ਇਸ ਨੂੰ ਖੋਲ੍ਹੀ ਰੱਖ ।

ਉਸ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਚੁਰਾ ਲੈਣ ਵਾਲੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਕੱਦ ਉਦਾਲੇ ਚੱਕਰ ਕੱਟ,
ਅਤੇ ਉਸ ਸੁਗੰਧਤ ਜ਼ੁਲਫ਼ ਦੇ ਫੰਧੇ ਦਾ ਕੈਦੀ ਬਣ ਜਾ ।

ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦਾ, ਕਿ ਤੂੰ ਮੰਦਰ ਜਾਂ ਕਾਅਬੇ ਵਲ ਜਾ,
ਮੈਂ ਤਾਂ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ, ਕਿ ਜਿਧਰ ਵੀ ਤੂੰ ਜਾਵੇਂ, ਮੂੰਹ ਰੱਬ ਵਲ ਰੱਖ਼ ।

ਤੂੰ ਗ਼ੈਰਾਂ ਵਲ ਪਰਾਇਆਂ ਵਾਂਗ ਕਿਉਂ ਫਿਰਦਾ ਹੈਂ ?
ਤੂੰ ਤਾਂ ਟੁੱਟੇ ਹੋਏ ਦਿਲ ਦੇ ਹਾਲ ਦਾ ਵਾਕਫ਼ਕਾਰ ਬਣ ।

ਸਦਾ ਗੋਯਾ ਦੇ ਦਿਲ ਵਾਂਗ ਸੰਤੋਖੀ ਅਤੇ ਹਰਿਆ ਭਰਿਆ ਰਹੁ,
ਤੂੰ ਅਪਣੇ ਨਿਜੀ ਸਵਾਰਥਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ (ਢੂੰਡਾਊ) ਹੋ ਜਾ (ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤੂੰ ਅਸਲ ਮਨੋਰਥ ਪਾ ਲਵੇਂਗਾ) ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 41

ਸਾਰਿਆਂ ਦੇ ਸੀਨੇ ਲੂਹੇ ਪਏ ਹਨ, ਝੁਲਸੇ ਪਏ ਹਨ ।
ਦੋਵੇਂ ਜਹਾਨ ਉਸ ਦੇ ਦੀਦਾਰ ਲਈ ਹੈਰਾਨ ਹਨ, ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਹਨ ।

ਤੇਰੀ ਗਲੀ ਦੀ ਧੂੜ ਨਾਲੋਂ, ਜਿਹੜੀ ਦਿੱਬ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਵਾਲੇ ਆਰਫਾਂ ਲਈ ਸੁਰਮਾ ਹੈ,
ਰੋਂਦੀ ਹੋਈ ਅੱਖ ਲਈ ਹੋਰ ਕੋਈ ਚੰਗੇਰਾ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ।

ਚੰਨ ਸੂਰਜ ਰਾਤ ਦਿਨ ਉਸ ਦੀ ਗਲੀ ਦੀ ਪਰਕਰਮਾ ਕਰਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ,
ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਅਹਿਸਾਨ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਜਹਾਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨੀ ਬਖ਼ਸ਼ਣ ਯੋਗ ਬਣਾ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ।

ਜਿੱਧਰ ਵੀ ਮੈਂ ਵੇਖਦਾ ਹਾਂ, ਉਸ ਦੇ ਹੁਸਨ ਜਮਾਲ ਦਾ ਜਲਵਾ ਮਿਲਦਾ ਹੈ,
ਉਸ ਦੀ ਕੁੰਡਲਦਾਰ ਜ਼ੁਲਫ਼ ਦੇ ਕਾਰਣ ਜਹਾਨ ਸਦਾ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਅਤੇ ਸ਼ੁਦਾਈ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ।

ਮੇਰੇ ਅਥਰੂਆਂ ਨਾਲ ਧਰਤ ਦਾ ਖੀਸਾ ਪੋਸਤ ਦੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੇ ਮੋਤੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ ਹੈ,
ਉਸ ਦੇ ਮੁਸਕਰਾਂਦੇ ਹੋਏ ਲਾਲ ਹੋਠਾਂ ਦੀ ਯਾਦ ਨਾਲ ਗੋਯਾ ਮੈਂ ਤਾਂ ਸਾਰਾ ਜਹਾਨ ਸਰ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 42

ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਤੇਰੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੱਲ ਸੁਣੀ ਹੈ ,
ਉਹ ਸੈਂਕੜੇ ਸਖ਼ਤ ਗਮਾਂ ਤੋਂ ਝੱਟ ਹੀ ਮੁਕਤ ਹੋ ਗਿਆ ।

ਪੂਰੇ ਅਤੇ ਕਾਮਿਲ ਸਤਿਗੁਰੂ ਦਾ ਸ਼ਬਦ ਸਾਡੇ ਲਈ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਹੈ,
ਇਹ ਮੁਰਦਾ ਦਿਲਾਂ ਨੂੰ ਸੁਰਜੀਤ ਅਤੇ ਮੁਕਤ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ।

ਤੇਰੇ ਹਉਮੈ ਦੇ ਵਿਖਾਵੇ ਤੋਂ ਰੱਬ ਕੋਹਾਂ ਦੂਰ ਹੈ,
ਜੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਝਾਤੀ ਮਾਰੇਂ ਤਾਂ ਹਉਮੈ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂ ।

ਹੇ ਗੋਯਾ! ਤੂੰ ਆਪਣਾ ਹੱਥ ਹਿਰਸ ਅਤੇ ਲਾਲਚ ਤੋਂ ਖਿੱਚ ਲੈ,
ਤਾਂ ਜੋ ਆਪਣੇ ਘਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੀ ਉਸ ਮਹਾਨ ਰੱਬ ਨੂੰ ਵੇਖ ਸਕੇਂ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 43

ਆ, ਤੂੰ ਮਸਤ-ਚਾਲ ਸਰੂ ਵਾਂਗ ਝੱਟ ਪਲ ਲਈ ਬਾਗ਼ ਦੀ ਸੈਰ ਲਈ ਆ ।
ਤੇਰੇ ਵਲ ਵੇਖਦੇ ਵੇਖਦੇ ਸਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਪੱਕ ਗਈਆਂ ਹਨ ।

ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੇ ਜ਼ਖ਼ਮ ਲਈ ਤੇਰੀ ਇਕੋ ਮੁਸਕਾਨ ਮਰਹਮ ਦਾ ਕੰਮ ਦਿੰਦੀ ਹੈ,
ਤੇਰੇ ਹੋਠਾਂ ਦੀ ਮੁਸਕਾਨ ਸਾਰੀਆਂ ਬੀਮਾਰੀਆਾਂ ਦੀ ਦਵਾ ਹੈ ।

ਉਸ ਨੇ ਮੇਰੇ ਵਲ ਇਕ ਨਿਗਾਹ ਕੀਤੀ, ਅਤੇ (ਨਾਲ ਹੀ) ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੀ ਰਾਸ ਲੁੱਟ ਲਈ,
ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੀ ਤਿਰਛੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਦੇ ਬੋਝੇ ਨੂੰ ਕੈਂਚੀ ਵਾਂਗ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ ।

ਹੇ ਰੂਪ ਜਮਾਲ ਦੇ ਬਾਗ ਦੀ ਨਵ-ਬਹਾਰ! ਆਪਣੀ ਆਮਦ ਦੀ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਨਾਲ,
ਤੂੰ ਜਹਾਨ ਨੂੰ ਬਹਿਸ਼ਤ ਦੇ ਬਾਗ ਵਰਗਾ ਬਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਕਿਹਾ ਚੰਗਾ ਹੈ ਇਹ ਬਖਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ।

ਤੂੰ ਗੋਯਾ ਦੀ ਮੰਦੀ ਹਾਲਤ ਵੱਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਇਕ ਨਜ਼ਰ ਕਰਦਾ ?
ਕਿਉਂਕਿ ਗ਼ਰਜ਼-ਮੰਦ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਤੇਰੀ ਇਕੋ ਨਿਗਾਹ ਮੁਰਾਦਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਹੈ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 44

ਸਾਡਾ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਵੱਡਾ ਸਾਕ ਸੰਬੰਧ ਹੈ,
ਤੇਰੀ ਆਮਦ ਕਰਕੇ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਖੁਸ਼ੀ ਹੀ ਖੁਸ਼ੀ ਹੈ ।

ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਖਿੜੇ ਦਿਲ ਅਤੇ ਖੁਲ੍ਹੇ ਨੈਣਾਂ ਨੂੰ,
ਤੇਰੀ ਆਮਦ ਦੇ ਰਾਹ ਉਤੇ ਵਿਛਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ।

ਤੂੰ ਰੱਬ ਦੇ ਫ਼ਕੀਰਾਂ ਉਤੇ ਮਿਹਰ ਕਰ,
ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿਚ ਤੈੰਨੂੰ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਹਾਸਲ ਹੋਵੇ ।

ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਰੱਬ ਦੇ ਪਾਸੇ ਲਾ,
ਤਾਂ ਜੋ ਤੂੰ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਇਸ ਪੁਲ-ਸਿਰਾਤ {ਭਉਜਲ} ਤੋਂ ਲੰਘ ਜਾਵੇਂ ।

ਕੋਈ ਵੀ ਇਸ ਆਸਮਾਨ ਦੇ ਹੇਠ ਸੌਖਾ ਅਤੇ ਖ਼ਸ਼ਹਾਲ ਨਹੀਂ,
ਹੇ ਗੋਯਾ, ਤੂੰ ਇਸ ਪੁਰਾਣੀਂ ਸਰਾਂ ਤੋਂ ਲੰਘ ਜਾ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 45

ਜਿੱਥੇ ਵੀ, ਮੇਰੀ ਜਾਨ ! ਤੂੰ ਜਾਵੇਂ ਤੇਰਾ ਰੱਬ ਰਾਖਾ ਹੋਵੇ,
ਤੂੰ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਅਤੇ ਈਮਾਨ ਲੈ ਚਲਿਆ ਹੈਂ, ਤੇਰਾ ਰੱਬ ਰਾਖਾ ਹੋਵੇ ।

ਬੁਲਬੁਲ ਅਤੇ ਫੁੱਲ ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਤੇਰੀ ਉਡੀਕ ਵਿਚ ਹਨ,
ਝੱਟ ਪਲ ਲਈ ਤੂੰ ਮੇਰੇ ਬਾਗ ਵਲ ਆ, ਤੇਰਾ ਰੱਬ ਰਾਖਾ ਹੋਵੇ ।

ਆਪਣੇ ਲਾਲ ਹੋਠਾਂ ਤੋਂ ਮੇਰੇ ਜ਼ਖਮੀ ਦਿਲ ਉਤੇ ਲੂਣ ਛਿੜਕ,
ਅਤੇ ਮੇਰੇ ਕਬਾਬ ਹੋਏ ਸੀਨੇ ਨੂੰ ਸਾੜ ਤੇਰਾ ਰੱਬ ਰਾਖਾ ਹੋਵੇ ।

ਕਿਨਾਂ ਚੰਗਾ ਹੋਵੇ, ਕਿ ਤੇਰਾ ਉੱਚਾ ਲੰਮਾ ਸਰੂ ਵਰਗਾ ਕੱਦ,
ਮੇਰੇ ਬਾਗ ਵਲ ਝੱਟ ਪਲ ਲਈ ਟਹਿਲਦਾ ਆਵੇ, ਤੇਰਾ ਰੱਬ ਰਾਖਾ ਹੋਵੇ।

ਆ, ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਧੀਰੀ ਵਿਚ ਆ ਜਾ,
ਕਿਉਂ ਜੋ ਤੇਰਾ ਘਰ ਮੇਰੀਆਂ ਰੋਂਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਹੈ, ਰੱਬ ਤੇਰਾ ਸਹਾਈ ਹੋਵੇ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 46

ਐ, ਕਿ ਤੇਰਾ ਮੁਖੜਾ ਸ਼ਮ੍ਹਾਂ ਲਈ ਵੀ ਰੋਣਕ ਦਾ ਕਾਰਨ ਹੈ,
ਸ਼ਮ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੋਤੀ ਵਸਾਉਣ ਵਾਲੀ ਅੱਖ ਅਥਰੂ ਕੇਰ ਰਹੀ ਹੈ ।

ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਈ ਦੀਵਾ ਬਾਲਿਆ ਹੈ,
ਮਾਨੋ ਉਹ ਸ਼ਮ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੁਲਜ਼ਾਰ ਦਾ ਇਕ ਫੁੱਲ ਹੈ ।

ਜਦ ਦਾ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਮੁਖੜੇ ਨੂੰ ਰੋਸ਼ਨ ਕੀਤਾ ਹੈ,
ਸ਼ਮ੍ਹਾਂ ਸੌ ਸੌ ਵਾਰ ਤੈਥੋਂ ਕੁਰਬਾਨ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ।

ਤੇਰੇ ਮੁਖੜੇ ਤੋਂ ਕੁਰਬਾਨ ਕਰਨ ਲਈ,
ਸ਼ਮ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਰੋਦੀਆਂ ਅਖਾਂ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਕੇਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ ।

ਅੱਜ ਰਾਤ ਤੂੰ ਨਾ ਆਇਓਂ,ਤੇਰੀ ਭਾਰੀ ਉਡੀਕ ਵਿਚ
ਸਮਾਂ ਦੀ ਅੱਗ ਵਸਾਉਣ ਵਾਲੀ ਅੱਖ ਨੇ ਮਹਿਫ਼ਲ ਨੂੰ ਸਾੜ ਸੁਟਿਆ ।

ਗੋਯਾ ਤੜਕੇ ਸਵੇਰ ਵੇਲੇ ਕਿੰਨਾ ਸੁੰਦਰ ਅਤੇ ਬਚਿਤ੍ਰ ਨਜਾਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,
ਕਿ ਸਾਰਾ ਸੰਸਾਰ ਤਾਂ ਸੁੱਤਾ ਪਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਮਾਂ ਜਾਗ ਰਹੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 47

ਹੇ ਸਾਕੀ ! ਉੱਠ ਅਤੇ ਪਿਆਲੇ ਨੂੰ ਭਰ ਦੇ,
ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਮੈਂ ਅਪਣਾ ਦਿਮਾਗ਼ ਰੰਗੀਨ ਕਰ ਲਵਾਂ ।

ਤੇਰੀ ਜ਼ੁਲਫ਼ ਦਾ ਫੰਦਾ ਮੇਰਾ ਦਿਲ ਫਸਾ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ,
ਮੈਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਹਰ ਪੇਚ ਵਿਚੋਂ ਇਹੋ ਸੂਹ ਮਿਲੀ ਹੈ ।

ਪਾਕ ਦੀਦਾਰ ਦੀਆਂ ਨੂਰੀ ਕਿਰਨਾਂ ਤੋਂ,
ਸੈਂਕੜੇ ਹਜ਼ਾਰਾਂਂ ਦੀਵੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਬਲ ਉਠੇ ਹਨ ।

ਹੇ ਗੋਯਾ, ਤੂੰ ਸਦਾ ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ, ਉਸ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰ,
ਤਾਂ ਜੋ ਤੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਗ਼ਮਾਂ ਤੋਂ ਅਜ਼ਾਦ ਹੋ ਜਾਵੇਂ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 48

ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਸ਼ੌਕ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਮਨ ਸਾਫ ਕਰ ਲਵੇਂ,
ਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਅਤਿਕਥਨੀ ਦੇ ਤੂੰ ਛੇਤੀ ਆਪਣਾ ਆਪ ਪਾ ਲਵੇਂਗਾ ।

ਹਉਮੈਂ ਕਰਕੇ ਜਦ ਕਿ ਤੂੰ ਰੱਬ ਤੋਂ ਦੂਰ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈਂ,
ਮਨਮਤਿ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰ ਦੇ, ਅਤੇ ਰੱਬ ਨੂੰ ਜ਼ਾਹਰਾ ਵੇਖ ਲੈ ।

ਪ੍ਰੇਮ-ਮੱਤੇ ਤਾਂ ਸਦਾ ਹੀ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਕੁੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ,
ਓ ਡੀਂਗਾਂ ਮਾਰਨ ਵਾਲੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਡੀਂਗ ਨਾ ਮਾਰੀਂ ।

ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੰਜਾਂ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਦੇ ਭੋਗ ਸੁਆਦ ਨੂੰ ਛੱਡ,
ਤਾਂ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਸਾਫ਼ ਪਿਆਲੇ ਦਾ ਸੁਆਦ ਆ ਸਕੇ ।

ਗੋਯਾ ਤੂੰ ਸਦਾ ਪੂਰੇ ਸਤਿਗੁਰ ਦੀ ਰਾਹ ਢੂੰਡਦਾ ਰਹੁ,
ਤਾਂ ਜੋ ਸੰਸਾਰ ਦੀ ਦੁਬਿਧਾ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਵੇਂ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 49

ਉਸ ਦੇ ਮਿਲਾਪ ਦੀ ਆਮਦ ਦੇ ਕਾਰਨ ਮੇਰੇ ਹੱਥੋਂ ਬ੍ਰਿਹਾ ਦੀ ਵਾਗਡੋਰ ਛੁੱਟ ਗਈ,
ਕਿਥੋਂ ਕੁ ਤੱਕ ਇਸ ਬ੍ਰਿਹਾ ਦੀ ਵਿਥਿਆ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਰਹੀਏ ?

ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਮੇਰੇ ਦੋਹਾਂ ਨੇਤਰਾਂ ਅਤੇ ਭਰਵੱਟਿਆਂ ਵਿਚ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸੀ,
ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚ ਏਸੇ ਲਈ ਹੁਣ ਸਾਨੂੰ ਬਿਰਹਾ ਦਾ ਕੋਈ ਨਿਸ਼ਾਨ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦਾ ।

ਹਾਲੀ ਵਿਛੋੜੇ ਨੇ ਤੇਰੇ ਮਿਲਾਪ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸੀ ਛੋਹਿਆ,
ਅਸਾਂ ਵਿਛੋੜੇ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨੀ ਮਿਲਾਪ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸੁਣੀਆਂ ਹਨ ।

ਤੇਰੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ ਮੇਰੇ ਦਿਲ ਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਅੱਗ ਲੱਗੀ,
ਕਿ ਮੇਰੇ ਵਾਵੇਲੇ ਦੀ ਬਿਜਲੀ ਨੇ ਵਿਛੋੜੇ ਦਾ ਘਰ ਸਾੜ ਫੂਕ ਦਿੱਤਾ ।

ਤੇਰੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨੇ ਗੋਯਾ ਨਾਲ ਕੀ ਕੁਝ ਕੀਤਾ ?
ਇਹ ਵਿਥਿਆ (ਇਤਨੀ ਲੰਬੀ ਹੈ ਕਿ) ਕਿਸੇ ਹਿਸਾਬ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 50

ਮੇਰੇ ਪਾਸੋਂ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਚਾਲ ਦੀ ਗੱਲ ਸੁਣ,
ਤਾਂ ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਗਲ ਬਾਤ ਦਾ ਸੁਆਦ ਆ ਸਕੇ ।

ਰੱਬ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨੇ ਹਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ,
ਉਹ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਖੁਸ਼ੀ ਨੂੰ ਗਨੀਮਤ ਸਮਝਦਾ ਹੈ ।

ਉਹੋ ਦਮ ਸੁਭਾਗਾ ਹੈ, ਜੋ ਉਸ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਗੁਜ਼ਰੇ,
ਉਹੋ ਸਿਰ ਕਰਮਾ ਵਾਲਾ ਹੈ ਜੋ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਰਾਹੇ ਲੱਗ ਜਾਵੇ ।

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰੇਮੀ ਤਲੀ ਤੇ ਜਾਨ ਰਖੀ ਉਸ ਦੇ ਰਾਹ ਉੱਤੇ,
ਪ੍ਰੀਤ ਦੀ ਕੰਧ ਨਾਲ ਢਾਸਣਾਂ ਲਾਈ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ ।

ਜਿਸ ਨੇ ਵੀ ਰੱਬ ਦੇ ਰਾਹ ਅਤੇ ਬੇਦਅਬੀ ਕੀਤੀ,
ਮਨਸੂਰ ਵਾਂਗ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਸੂਲੀ ਹੀ ਠੀਕ ਫਬਦੀ ਹੈ ।

ਸੁਭਾਗਾ ਹੈ ਦਿਲ, ਜੋ ਰੱਬ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ,
ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਭਾਰ ਨਾਲ ਹੀ ਆਸਮਾਨ ਦੀ ਪਿੱਠ ਝੁਕ ਗਈ ਹੈ ।

ਜੇ ਕਰ ਤੂੰ ਪਰੇਮ ਦੀ ਸਿਤਾਰ 'ਚੋਂ ਨਿਕਲੇ ਰਾਗ ਸੁਣ ਲਵੇਂ,
ਤਾਂ ਨੇਕ ਸੁਭਾਉ ਵਾਲੇ ਬੰਦੇ, ਤੂੰ ਸਦਾ ਲਈ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਵੇਂ ।

ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਨੇ ਰਾਜ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ,
ਤਾਂ ਜੋ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਭੇਤਾਂ ਤੋਂ ਵਾਕਿਫ ਹੋ ਸਕਣ ।

ਗੋਯਾ ਵਾਂਗ ਜਿਸ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰੇਮ ਦੀ ਬਿਮਾਰੀ ਲੱਗੀ,
ਰੱਬ ਦੀ ਬੰਦਗੀ ਬਿਨਾਂ ਉਸ ਨੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਮਲ੍ਹਮ ਨਹੀਂ ਵੇਖੀ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 51

ਉਸ ਪਾਕ ਪਰਵਰਦਗਾਰ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਲਈ ਪੈਦਾ ਕੀਤਾ ਹੈ,
ਕਿ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਇਸ ਸਰੀਰ ਵਿਚੋਂ ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਮ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਾ ਨਿਕਲੇ ।

ਤੇਰੀ ਜੁਦਾਈ ਵਿਚ ਪ੍ਰੀਤਵਾਨਾਂ ਦੇ ਜਾਨ ਅਤੇ ਦਿਲ ਦੀ ਇਹ ਹਾਲਤ ਹੈ,
ਕਿ ਪੋਸਤ ਦੇ ਫੁੱਲ ਵਾਂਗ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਿਗਰ ਦਾਗਦਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਸੀਨਾ ਲੀਰੋ ਲੀਰ ।

ਰੱਬ ਦੀ ਯਾਦ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ,
ਜਦ ਤਕ ਸਾਨੂੰ ਤੇਰੀ ਛਤਰ ਛਾਇਆ ਨਸੀਬ ਹੈ, ਸਾਨੂੰ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ ।

ਤੇਰੀ ਖ਼ਾਤਰ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਨੇ ਤਖ਼ਤ ਅਤੇ ਤਾਜ ਛੱਡ ਦਿੱਤੇ,
ਮੁਖੜੇ ਤੋਂ ਬੁਰਕਾ ਚੁੱਕ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰਾ ਜਗ ਮਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ ।

ਐ ਕਿ ਤੇਰੀ ਦਰਗਾਹ ਦੀ ਧੂੜ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਤੰਦਰੁਸਤੀ ਬਖਸ਼ਣ ਵਾਲੀ ਹੈ,
ਤੂੰ ਦਰਦ ਦੇ ਮਾਰੇ ਪਰਦੇਸੀਆਂ ਦੇ ਹਾਲ ਉਤੇ ਤਰਸ ਖਾ ।

ਇਹ ਦੁਨੀਆਂ ਹੀ ਹੈ, ਜੋ ਦੋਹਾਂ ਜਹਾਨਾਂ ਨੂੰ ਬਰਬਾਦ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ,
ਦਾਰਾ ਵੀ ਮਿੱਟੀ ਵਿਚ ਰਲ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਕਾਰੂੰ ਵੀ ਮਾਰਿਆ ਗਿਆ ।

ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਮੇਰੀ ਅੱਖ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਇਉਂ ਮੋਤੀ ਕੇਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ,
ਜਿਵੇਂ ਗੁੱਛਿਆਂ ਵਿਚੋਂ ਦਾਣੇ ਡਿਗਦੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 52

ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਕਿ ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ, ਮੈਂ ਕੌਣ ਹਾਂ,
ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੇ ਬੰਦੇ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਉਹ ਹਰ ਥਾਂ ਮੇਰਾ ਰਾਖਾ ਹੈ ।

ਰੱਬ ਦੇ ਮਹਿਰਮ ਸਿਵਾਇ ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਮ ਦੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਸ਼ਬਦ ਮੂੰਹੋਂ ਨਹੀਂ ਕਢਦੇ,
ਉਸ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਸੱਭ ਕੁਝ ਫਜ਼ੂਲ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦ ਹੈ ।

ਸਾਡੇ ਪੂਰੇ ਸਤਿਗੁਰੂ ਬੰਦਗੀ ਫ਼ਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ,
ਵਾਹ! ਕਿੰਨਾ ਮੁਬਾਰਿਕ ਹੈ ਉਹ ਬੋਲ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਹਾਲ ਦਾ ਮਹਿਰਮ ਬਣਾਂਦਾ ਹੈ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 53

ਜਦ ਰੱਬ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿਚ ਹਾਜ਼ਰ ਨਾਜ਼ਰ ਹੈ,
ਤਾਂ ਤੂੰ ਹੋਰ ਕਿਉਂ ਹੱਥ ਪੈਰ ਪਿਆ ਮਾਰਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈਂ ?

ਰੱਬ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਸਲਾਹ ਕਰ, ਐ ਮੇਰੀ ਜਾਨ! ਹੋਰ ਕੁਝ ਨ ਕਹੁ,
ਨਾਮ ਜਪਣ ਵਾਲਾ ਬੰਦਾ ਬਣ ਜਾ, ਉਸ ਦੇ ਹਾਲ ਦਾ ਮਹਿਰਮ ਬਣ ਜਾ ।

ਰੱਬ ਦੀ ਯਾਦ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਜਿਹੜਾ ਦਮ ਵੀ ਗੁਜ਼ਾਰਿਆ,
ਕਾਮਲ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਵਿਚ ਉਹ ਬਰਬਾਦ ਗਿਆ ।

ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਤੂੰ ਵੇਖੇਂ, ਉਸ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ,
ਐਨ ਮਿਲਾਪ ਵਿਚ ਤੂੰ ਕਿਉਂ ਗ਼ਾਫ਼ਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ?

ਗੋਯਾ,ਤੂੰ ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਾ ਕਹੁ,
ਕਿਉਂ ਜੋ ਬਾਕੀ ਸਭ ਗੱਲ-ਬਾਤ ਥੋਥੀ ਹੈ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 54

ਅਸਾਂ ਹਰ ਰੱਬ ਦੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਹੀ ਰੱਬ ਸਮਝਿਆ ਹੈ ।
ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਅਸਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬੰਦਿਆਂ ਦਾ ਬੰਦਾ ਸਮਝਿਆ ਹੈ ।

ਸਾਡੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁਤਲੀਆਂ ਨੂੰ ਸੁਰਮੇਂ ਦੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀਂ,
ਕਿਉਂ ਜੋ ਅਸਾਂ ਰੱਬ ਦੇ ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ ਰਾਹ ਦੀ ਧੂੜ ਨੂੰ ਹੀ ਸੁਰਮਾ ਸਮਝਿਆ ਹੈ ।

ਹਰ ਘੜੀ ਅਸੀਂ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਸਿਜਦੇ ਲਈ ਧਰਤ ਉਤੇ ਰਖਦੇ ਹਾਂ,
ਕਿਉਂ ਜੋ ਅਸਾਂ ਅਪਣੇ ਯਾਰ ਦੇ ਮੁਖੜੇ ਨੂੰ ਰੱਬ ਦਾ ਨੂਰ ਸਮਝਿਆ ਹੈ ।

ਫਕੀਰਾਂ ਨੇ ਬਾਦਸ਼ਾਹਾਂ ਨੂੰ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਹੈ,
ਇਸ ਲਈ ਉਸ ਦੀ ਗਲੀ ਦੇ ਫ਼ਕੀਰ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਸਮਝ ਲਿਆ ਹੈ ।

ਸਾਨੂੰ! ਐ ਗੋਯਾ, ਮੁਲਕ ਅਤੇ ਮਾਲ ਦੀ ਕੋਈ ਚਾਹ ਨਹੀਂ,
ਇਸ ਲਈ, ਕਿ ਅਸੀਂ ਤੇਰੀ ਜੁਲਫ਼ ਦੇ ਸਾਯੇ ਨੂੰ ਹੁਮਾ ਦਾ ਪਰ ਸਮਝ ਲਿਆ ਹੈ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 55

ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਅੱਖ ਦੀ ਪੁਤਲੀ ਵਿਚ ਉਸ ਦਿਲ ਹਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ।
ਜਿੱਧਰ ਵੀ ਮੈਂ ਨਿਗਾਹ ਦੌੜਾਈ, ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਸੱਜਨ ਹੀ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ।

ਮੈਂ ਕਾਅਬੇ ਅਤੇ ਮੰਦਰ ਦੋਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ਦੀ ਪਰਕਰਮਾ ਕੀਤੀ ਹੈ,
ਮੈਨੰ ਤਾਂ ਹਰ ਥਾਂ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਦਿਸਿਆ ।

ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਮੈਂ ਨਿਸਚੇ ਵਜੋਂ ਨਜ਼ਰ ਕੀਤੀ
ਅਪਣੇ ਦਿਲ ਦੇ ਘਰ ਅੰਦਰ ਰੱਬ ਹੀ ਰੱਬ ਵੇਖਿਆ ਹੈ ।

ਤੇਰੀ ਗਲੀ ਵਿਚ ਮੰਗਣ ਦਾ ਕੰਮ ਬਾਦਸ਼ਾਹੀ ਨਾਲੋਂ ਚੰਗੇਰਾ ਹੈ,
ਮੈਂ ਦੋਹਾਂ ਜਹਾਨਾਂ ਦੀ ਨਾਇਬੀ ਨਿਜੀ ਸਵਾਰਥ ਨੂੰ ਛੱਡਣ ਵਿਚ ਵੇਖੀ ਹੈ ।

ਮੇਰੇ ਕੰਨੀ, ਗੋਯਾ ਪਹਿਲੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਹੀ ਇਹ ਅਵਾਜ਼ ਪਈ,
ਕਿ ਜਹਾਨ ਦੇ ਅੰਤ ਨੂੰ ਮੈਂ ਇਸ ਦੇ ਆਦਿ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਵੇਖ ਲਿਆ ਹੈ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 56

ਮਿੱਤਰ ਪਿਆਰੇ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਸਿਵਾ ਉਸ ਦੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਚਾਹ ਨਹੀਂ ਰਖਦੇ ।
ਅਸੀ ਅਪਣੇ ਸਿਰ ਦਰਦ ਦਾ ਕੋਈ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ।

ਅਸੀਂ ਉਸ ਨਰਗਸੀ ਸੱਜਨ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਬੀਮਾਰ ਹਾਂ, ਜਿਸ ਦਾ ਨਰਗਸ ਵੀ ਗ਼ੁਲਾਮ ਹੈ,
ਅਸੀਂ ਖਿਜ਼ਰ ਅਤੇ ਮਸੀਹਾ ਦੀ ਚਾਹ ਨਹੀਂ ਰਖਦੇ ।

ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਅਸਾਂ ਵੇਖਿਆ, ਤੇਰਾ ਜਲਾਲ ਹੀ ਵੇਖਿਆ ਹੈ,
ਅਸੀਂ ਦੋਸਤ ਦੇ ਜਮਾਲ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਹੋਰ ਕੋਈ ਤਮਾਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ ।

ਅਪਣੇ ਸੱਜਨ ਦੇ ਨਾਲ ਹੁੰਦਿਆਂ, ਅਸੀਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦੇ,
ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅੱਖ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪੁਟਦੇ ।

ਅਸੀਂ ਭੰਬਟ ਵਾਂਗ ਦੀਵੇ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ਤੋਂ ਅਪਣੀਂ ਜਾਨ ਵਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ,
ਪਰ ਬੁਲਬੁਲ ਵਾਂਗ ਐਵੇਂ ਫ਼ਜ਼ੂਲ ਕੂਕਾਂ ਨਹੀਂ ਮਾਰਦੇ ।

ਗੋਯਾ, ਚੁੱਪ ਰਹੁ, ਕਿ ਸਜਨ ਦੇ ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਸੁਦਾ ਨੂੰ,
ਜਦ ਤਕ ਭੀ ਸਾਡਾ ਸਿਰ ਕਾਇਮ ਹੈ, ਆਪਣੇ ਸਿਰੋਂ ਨਹੀਂ ਕੱਢਾਂਗੇ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 57

ਅਸੀਂ ਰੱਬ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿਚ ਸਦਾ ਜ਼ਿੰਦਾ ਰਹਿੰਦੇ ਹਾਂ,
ਅਸੀਂ ਸਦਾ ਹੀ ਉਸ ਦੇ ਇਹਸਾਨ ਕਾਰਣ ਸ਼ਰਮਸਾਰ ਹਾਂ ।

ਆਪਾ ਵਿਖਾਉਣ ਵਾਲੇ ਦੀ ਭਜਨ ਬੰਦਗੀ ਮਨਜ਼ੂਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ,
ਉਹ ਰੱਬ ਤਾਂ ਸਦਾ ਮਾਲਕ ਹੈ ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੇ ਬੰਦੇ ਹਾਂ ।

ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਪੁਤਲਿਆਂ ਵਿਚ ਉਸੇ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਹੈ,
ਅਸਾਂ ਤਾਂ ਪਾਕ ਪਰਵਰਦਗਾਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਲਿਆ ਹੈ ।

ਅਸਾਂ ਤਾਂ ਉਸ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਤੇ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ,
ਅਤੇ ਦੋਹਾਂ ਜਹਾਨਾਂ ਲੋਕ ਪਰਲੋਕ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਧੋ ਲਏ ਹਨ ।

ਹਰ ਇਕ ਅੱਖ ਵਿਚ ਉਸ ਦੇ ਨੂਰ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ,
ਇਸੇ ਲਈ ਅਸਾਂ ਰੱਬ ਦੇ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਸੰਗਤ ਢੂੰਡੀ ਹੈ ।

ਜਦ ਤੋਂ ਅਸਾਂ ਉਸ ਦਾ ਪੱਲਾ ਫੜਿਆ ਹੈ,
ਅਸੀਂ ਉਸ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦੀ ਧੂੜ ਦਾ ਕਿਣਕਾ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ ।

ਗੋਯਾ ਕੌਣ ਹੈ, ਰੱਬ ਦਾ ਨਾਮ-ਲੇਵਾ,
ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਜਹਾਨ ਦੇ ਸੂਰਜ ਵਾਂਗ ਚਮਕੇ ਹਾਂ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 58

ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਪ੍ਰੀਤ ਦੇ ਬੰਦੇ ਹਾਂ, ਰੱਬ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਿਆਣਦੇ ।
ਗਾਲਾ੍ਹਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਅਸੀਸਾਂ ਨਹੀਂ ਪਛਾਣਦੇ ।

ਅਸੀਂ ਉਸ ਪਿਆਰੇ ਦੇ ਦੀਵਾਨੇ ਹਾਂ, ਜੋ ਸਾਡਾ ਮਤਵਾਲਾ ਹੈ,
ਅਸੀਂ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ ਫ਼ਕੀਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਿਆਣਦੇ ।

ਸੱਚੀ ਗਲ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਇੱਥੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ,
ਸਾਨੂੰ ਤਾਂ ਮੇਰ ਤੇਰ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ ।

ਪ੍ਰੀਤ ਦੇ ਮਾਰਗ ਉਤੇ ਸਿਰ ਪੈਰ ਬਣ ਗਿਆ ਅਤੇ ਪੈਰ ਸਿਰ ਬਣ ਗਏ,
ਇਹ ਕਹਿੰਦਾ ਤਾਂ ਹਾਂ, ਪਰ ਅਸੀਂ ਸਿਰ ਤੇ ਪੈਰ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਪਹਿਚਾਣਦੇ ।

ਅਸੀਂ ਵੀ, ਗੋਯਾ ਵਾਂਗ,ਆਦਿ ਦਿਨ ਤੋਂ ਹੀ ਮਸਤ ਹਾਂ,
ਭਜਨ ਬੰਦਗੀ ਅਤੇ ਪਾਖੰਡ ਦੇ ਅਸੂਲਾਂ ਦਾ ਸਾਨੂੰ ਕੁਝ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 59

ਜਦ ਵੀ ਅਸੀ ਪਿਆਰੇ ਵਲ ਨਜ਼ਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਵੇਖਦੇ ਹਾਂ,
ਤਾਂ ਮੋਤੀ ਵਰ੍ਹਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਦੋਹਾਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਦਰਿਆ ਵਗਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ ।

ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਅਸਾਂ ਵੇਖਿਆ ਹੈ, ਸੱਜਨ ਦਾ ਮੁਖੜਾ ਹੀ ਵੇਖਿਆ ਹੈ,
ਅਸੀਂ ਕਦੋਂ ਪਰਾਇਆਂ ਵਲ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ ਹਾਂ ?

ਹੇ ਭਜਨੀਕ ਮਹਾਤਮਾ, ਮੈਨੂੰ ਸੋਹਣਿਆਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਤੋਂ ਨਾ ਰੋਕ,
ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਨਜ਼ਰ ਸੱਜਨ ਦੇ ਮੁਖੜੇ ਵਲ ਲਾਈ ਬੈਠੇ ਹਾਂ ।

ਅਸਾਂ ਤੇਰੇ ਮੁਖੜੇ ਦੀ ਕਥਾ ਤੋਂ ਛੁੱਟ ਹੋਰ ਕੋਈ ਖੁਰਾਕ ਨਹੀਂ ਖਾਧੀ,
ਪ੍ਰੇਮ ਦੇ ਰਾਹ ਉਤੇ ਇਸੇ ਨੂੰ ਬਾਰ ਬਾਰ ਦੁਹਰਾਂਦੇ ਹਾਂ ।

ਗੋਯਾ, ਅਸੀਂ ਪਿਆਰੇ ਦੀ ਤਕਣੀ ਨਾਲ ਹੀ ਮਸਤ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ,
ਅਸੀਂ ਭਲਾ ਫਿਰ ਕਿਉਂ ਭੇਤ ਭਰੀ ਸ਼ਰਾਬ ਦੀ ਚਾਹ ਰਖੀਏ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 60

ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਮੇਰੇ ਖੁਦ-ਪਸੰਦ ਬਾਦਸ਼ਾਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਸਮਾਉਂਦਾ,
ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਵਡ-ਭਾਗੀ ਕੱਦ ਠੀਕ ਜੱਚ ਗਿਆ ਹੈ ।

ਜਦ ਉਹ ਆਪਣੇ ਕਲੀ ਵਰਗੇ ਤੰਗ ਮੂੰਹ ਤੋਂ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਵਰ੍ਹਾਉਂਦਾ ਹੈ,
ਤਾਂ ਮਾਨੋ ਸਾਰੇ ਮੁਰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਉਹ ਆਪਣੀ ਮੁਸਕਾਨ ਨਾਲ ਜੀਉਂਦਾ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ।

ਤੇਰੇ ਦੀਦਾਰ ਲਈ ਮੇਰੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਚਸ਼ਮੇ ਦਾ ਸ੍ਰੋਤ ਬਣ ਗਈਆਂ,
ਆ ਮੇਰੇ ਜਾਨੀ, ਕਿ ਮੇਰੀ ਦਰਦ-ਭਰੀ ਜਾਨ ਤੈਥੋਂ ਕੁਰਬਾਨ ।

ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਕਿਧਰੇ ਮੇਰੇ ਅੰਦਰਲੇ ਵਿਚ ਝਾਤੀ ਮਾਰੇਂ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਿਨਾਂ ਉਸ ਵਿਚ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਨਜ਼ਰ ਆਏਗਾ,
ਕਿਉਂ ਜੋ ਮੇਰੇ ਤਾਂ ਬੰਦ ਬੰਦ ਵਿਚ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਨਹੀਂ ।

ਗੋਯਾ! ਮੈਂ ਤਾਂ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਇਕ ਮੁੱਠ ਹਾਂ, ਮੇਰਾ ਅੰਦਰਲਾ ਉਸ ਦੇ ਨੂਰ ਦੀਆਂ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਪਿਆ ਹੈ,
ਇਸੇ ਲਈ ਮੇਰਾ ਹੋਸ਼ਮੰਦ ਦਿਲ ਉਸ ਦੇ ਉਦਾਲੇ ਸਦਾ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ।

ਗ਼ਜ਼ਲ 61

ਜੇਕਰ ਤੂੰ ਵਫ਼ਾਦਾਰ ਹੋ ਜਾਵੇਂ ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਬੇਵਫ਼ਾ ਨਹੀਂ,
ਸਮਾਂ ਉਹ ਹੈ, ਕਿ ਤੂੰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਹੁਸ਼ਿਆਰ ਹੋ ਜਾਵੇਂ ।

ਜੇ ਕਰ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਜਾਨ ਹੈ, ਤਾਂ ਪਿਆਰੇ ਦੇ ਕਦਮਾਂ ਤੋਂ ਵਾਰ ਦੇ,
ਆਪਣਾ ਦਿਲ ਦਿਲਦਾਰ ਨੂੰ ਦੇ ਦੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਤੂੰ ਆਪ ਦਿਲਦਾਰ ਹੋ ਜਾਵੇਂ ।

ਪ੍ਰੀਤ ਦਾ ਪੈਂਡਾ ਬੜਾ ਲੰਮਾ ਹੈ, ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਤੁਰਿਆ ਜਾਣਾ,
ਆਪਣੇ ਸਿਰ ਨੂੰ ਪੈਰ ਬਣਾ ਲੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਪਿਆਰੇ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਟੁਰ ਸਕੇਂ ।

ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਗੱਲ ਬਾਤ ਅਪਣੀ ਸੂਝ ਬੂਝ ਅਨੁਸਾਰ ਹੈ,
ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਹੋਠ ਮੀਟੀ ਰੱਖ ਤਾਂ ਜੋ ਉਸ ਦੇ ਭੇਤਾਂ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਹੋ ਸਕੇਂ ।

ਗੋਯਾ, ਆਪਣਾ ਦੀਵਾਨਾ ਦਿਲ ਉਸ ਮਿਹਰ ਦੀ ਆਸ ਵੇਚਦਾ ਹੈ,
ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਤੂੰ ਖ਼ਰੀਦਾਰ ਬਣ ਜਾਵੇਂ ।

ਰੁਬਾਈ 1

ਤੇਰੇ ਸ਼ੌਕ ਕਾਰਣ ਹਰ ਇਕ, ਸਿਰ ਦੇ ਪੈਰੀਂ ਤੁਰਿਆ,
ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਨੌਵਾਂ ਅਸਮਾਨਾਂ ਤੇ ਆਪਣਾ ਝੰਡਾ ਗੱਡ ਲਿਆ ।
ਉਸ ਦਾ ਆਉਣਾ ਵੀ ਮੁਬਾਰਿਕ ਹੋਇਆ ਤੇ ਜਾਣਾ ਵੀ ਸੁਭਾਗਾ,
ਗੋਯਾ, ਜਿਸ ਨੇ ਰੱਬ ਦਾ ਰਾਹ ਪਹਿਚਾਣ ਲਿਆ ।

ਰੁਬਾਈ 2

ਹਰ ਉਹ ਅੱਖ ਜਿਸਨੇ ਰੱਬ ਨੂੰ ਨਾ ਪਛਾਣਿਆ, ਮਾਨੋ ਅੰਨ੍ਹੀ ਹੈ,
ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਕੀਮਤੀ ਆਯੂ ਨੂੰ ਅਣਗਹਿਲੀ ਵਿਚ ਹੀ ਗਵਾ ਦਿੱਤਾ ।
ਉਹ ਰੋਂਦਾ ਹੋਇਆ ਆਇਆ ਅਤੇ ਸਧਰਾਂ ਨਾਲ ਲਈ ਮਰ ਗਿਆ,
ਅਫ਼ਸੋਸ, ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਇਸ ਆਉਣ ਜਾਣ ਵਿਚ ਆਪਣਾ ਕੁਝ ਨਾ ਸਵਾਰਿਆ ।

ਰੁਬਾਈ 3

ਇਹ ਤੇਰੀ ਅੱਖ ਪਿਆਰੇ ਸੱਜਨ ਦਾ ਘਰ ਹੈ;
ਇਹ ਹਸਤੀ ਦਾ ਤਖ਼ਤ ਸੱਚੇ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਦਾ ਸਿੰਘਾਸਨ ਹੈ
ਹਿਰਸਾਂ ਹਵਸਾਂ ਦਾ ਹਰ ਬੰਦਾ ਉਸ ਰੱਬ ਤਕ ਨਹੀਂ ਪੁੱਜ ਸਕਦਾ,
ਕਿਉਂ ਜੋ ਇਹ ਰਸਤਾ ਤਾਂ ਰੱਬ ਦੇ ਸੂਰਮੇ ਭਗਤਾਂ ਦਾ ਹੈ ।

ਰੁਬਾਈ 4

ਹਰ ਉਹ ਦਿਲ ਜਿਹੜਾ ਸਿੱਧਾ ਹੀ ਪ੍ਰੀਤਮ ਬਣ ਗਿਆ,
ਯਕੀਨ ਜਾਣੋ, ਕਿ ਉਹ ਬਿਲਕੁਲ ਪ੍ਰੀਤਮ ਦਾ ਹੀ ਰੂਪ ਬਣ ਗਿਆ ।
ਇਕ ਜ਼ੱਰਾ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਰਹਿਮਤ ਅਤੇ ਬਖ਼ਸ਼ਿਸ਼ ਤੋਂ ਖਾਲੀ ਨਹੀਂ,
ਚਿਤ੍ਰਕਾਰ ਆਪਣੇ ਚਿਤਰਾਂ ਦੇ ਰੰਗਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ।

ਰੁਬਾਈ 5

ਇਹ ਆਉਣਾ ਜਾਣਾ ਇਕ ਦਮ ਭਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ,
ਜਿੱਥੇ ਵੀ ਅਸੀਂ ਨਿਗਾਹ ਦੁੜਾਂਦੇ ਹਾਂ, ਸਿਵਾਏ ਆਪਣੇ ਦੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ।
ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਵਲ ਕਿਵੇਂ ਨਜ਼ਰ ਪੁੱਟ ਕੇ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ,
ਕਿਉਂ ਜੋ ਤੇਰੇ ਬਿਨਾਂ ਸਾਡੇ ਅੱਗੇ ਪਿੱਛੇ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ ।

ਰੁਬਾਈ 6

ਹਰ ਉਸ ਬੰਦੇ ਦਾ, ਜਿਹੜਾ ਰੱਬ ਦਾ ਤਾਲਬ ਹੁੰਦਾ ਹੈ,
ਦੋਹਾਂ ਜਹਾਨਾਂ ਵਿਚ ਉਸ ਦਾ ਮਰਤਬਾ ਸੱਭ ਤੋਂ ਉਚੇਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।
ਗੋਯਾ ਦੋਹਾਂ ਜਹਾਨਾਂ ਨੂੰ ਉਹ ਇਕ ਜੌਂ ਦੇ ਬਦਲੇ ਲੈ ਲੈਦੇ ਹਨ,
ਤੇਰਾ ਮਜਨੂੰ ਕਦੋਂ ਲੈਲਾ ਦਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਬਣਦਾ ਹੈ ।

ਰੁਬਾਈ 7

ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਜਦ ਖ਼ੁਦਾ ਦੇ ਭਗਤ ਆਉਂਦੇ ਹਨ,
ਉਹ ਭੁੱਲੜਾਂ ਨੂੰ ਰਾਹ ਦੱਸਣ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ।
ਗੋਯਾ ਜੇ ਕਰ ਤੇਰੀ ਅੱਖ ਰੱਬ ਦੀ ਤਾਂਘ ਵਾਲੀ ਹੋਵੇ,
(ਤਾਂ ਸਮਝ) ਕਿ ਰੱਬ ਦੇ ਭਗਤ ਰੱਬ ਨੂੰ ਵਖਾਉਣ ਲਈ ਆਉਂਦੇ ਹਨ ।

ਰੁਬਾਈ 8

ਸਾਡੇ ਧਰਮ ਵਿਚ ਗ਼ੈਰਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ,
ਉਹ ਇਕ ਹੋਸ਼ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ,ਅਤੇ ਮਸਤੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ।
ਉਹ ਇਕ ਦਮ ਲਈ ਵੀ ਰੱਬ ਦੀ ਯਾਦ ਤੋਂ ਗ਼ਾਫ਼ਲ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੇ,
ਨਾਲੇ ਉਹ ਉਚਾਈ ਨੀਚਾਈ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ।

ਰੁਬਾਈ 9

ਜੇਕਰ ਰੱਤਾ ਭਰ ਵੀ ਰੱਬ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਹੋਵੇ ਤਾਂ,
ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਚੰਗੇਰਾ ਹੈ ।
ਗੋਯਾ! ਆਪਣੇ ਸਤਿ ਗੁਰੂ ਦਾ ਬੰਦਾ ਹੈ,
ਇਸ ਲਿਖਤ ਲਈ ਕਿਸੇ ਗਵਾਹੀ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ।

ਰੁਬਾਈ 10

ਹਰ ਮਨੁੱਖ ਇਸ ਜਹਾਨ ਵਿਚ ਵਧਣਾ ਫੁੱਲਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ,
ਉਹ ਘੋੜੇ, ਊਠ, ਹਾਥੀ ਅਤੇ ਸੋਨਾ ਲੋਚਦਾ ਹੈ ।
ਹਰ ਆਦਮੀ ਆਪਣੇ ਲਈ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਲੋਚਦਾ ਹੈ,
ਪਰੰਤੂ ਗੋਯਾ ਤਾ ਰੱਬ ਪਾਸੋਂ ਕੇਵਲ ਰੱਬ ਦੀ ਯਾਦ ਹੀ ਲੋਚਦਾ ਹੈ ।

ਰੁਬਾਈ 11

ਸਿਰ ਤੋਂ ਪੈਰਾਂ ਤਕ ਉਹ ਨੁਰ ਨਾਲ ਭਰ ਗਿਆ,
ਉਹ ਸ਼ੀਸ਼ਾ ਜਿਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਤ੍ਰੇੜ ਨਹੀਂ ।
ਯਕੀਨ ਜਾਣ, ਕਿ ਉਹ ਅਣਗਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਦੂਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ,
ਉਹ ਤਾਂ ਆਰਫ਼ ਦੇ ਦਿਲ ਵਿਚ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।

ਰੁਬਾਈ 12

ਇਹ ਬਹੁ-ਮੁੱਲੀ ਉਮਰ ਜਿਹੜੀ ਜ਼ਾਇਆ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ,
ਇਹ ਉਜਾੜ ਘਰ ਕਿਵੇਂ ਆਬਾਦ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ?
ਜਦ ਤਕ ਪੂਰਾ ਸਤਿਗੁਰੂ ਸਹਾਇਤਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ,
ਗੋਯਾ! ਤੇਰਾ ਗ਼ਮਾਂ-ਭਰਿਆ ਦਿਲ ਕਿਵੇਂ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ।

ਰੁਬਾਈ 13

ਜ਼ਾਲਮ ਦਾ ਦਿਲ ਸਾਨੂੰ ਮਾਰਨ ਦਾ ਇਰਾਦਾ ਰਖਦਾ ਹੈ,
ਮੇਰਾ ਮਜ਼ਲੂਮ ਦਿਲ ਰੱਬ ਵਲ ਆਸ ਲਾਈ ਬੈਠਾ ਹੈ ।
ਉਹ ਇਸ ਫ਼ਿਕਰ ਵਿਚ ਹੈ, ਕਿ ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਕੀ ਕਰੇ ?
ਅਸੀਂ ਇਸ ਚਿੰਤਾ ਵਿਚ ਹਾਂ ਕਿ ਰੱਬ ਕੀ ਕਰਦਾ ਹੈ ?

ਰੁਬਾਈ 14

ਜੋ ਕੁਝ ਅਸਾਂ ਉਮਰ ਦਾ ਫਲ ਪਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਹੈ,
ਦੋਹਾਂ ਜਹਾਨਾਂ ਵਿਚ ਅਸਾਂ ਖ਼ੁਦਾ ਦੀ ਯਾਦ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ।
ਇਹ ਸਾਡੀ ਹਸਤੀ ਤਾਂ ਇਕ ਵਡੀ ਬਲਾ ਸੀ,
ਜਦ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਆਪੇ ਤੋਂ ਗੁਜ਼ਰ ਗਏ, ਅਸਾਂ ਰੱਬ ਨੂੰ ਪਾ ਲਿਆ ।

ਰੁਬਾਈ 15

ਤੇਰੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਦੀ ਧੂੜ ਤੋਂ ਸਾਨੂੰ ਸੁਰਮਾ ਪਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ,
ਜਿਸ ਦੀ ਬਦੌਲਤ ਅਸੀਂ ਵਧੇ ਫੁੱਲੇ ਹਾਂ ।
ਅਸੀਂ ਕਦੀ ਗ਼ੈਰ ਅਗੇ ਮੱਥਾ ਨਹੀਂ ਟੇਕਦੇ,
ਸਾਨੂੰ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਦਿਲ ਦੇ ਘਰ ਵਿਚ ਹੀ ਰੱਬ ਦੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਮਿਲ ਗਏ ਹਨ ।

ਰੁਬਾਈ 16

ਗੋਯਾ! ਸਾਨੂੰ ਰੱਬ ਦੀ ਯਾਦ ਤੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸੋ ਮਿਲੀ ਹੈ,
ਇਹ ਨੱਕੋ ਨੱਕ ਭਰਿਆ ਪਿਆਲਾ ਭਲਾ ਸਾਨੂੰ ਕਿਥੋਂ ਪਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ ?
ਸਿਵਾਇ ਰੱਬ ਦੇ ਤਾਲਬ ਦੇ ਹਰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਕਿਸਮਤ ਵਿਚ
ਇਹ ਦੁਰਲਭ ਦੌਲਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ,ਜਿਹੜੀ ਕਿ ਸਾਨੂੰ ਪਰਾਪਤ ਹੋਈ ਹੈ ।

ਰੁਬਾਈ 17

ਗੋਯਾ ਤੂੰ ਕਦ ਤਕ ਇਸ ਨਾਸ਼ਮਾਨ ਸੰਸਾਰ ਵਿਚ ਰਹੇਂਗਾ ?
ਜਿਹੜਾ ਕਦੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਦੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ।
ਕਦ ਤਕ ਅਸੀਂ ਕੁੱਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਹੱਡੀਆਂ ਉਪਰ ਲੜਦੇ ਰਹਾਂਗੇ ?
ਸਾਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਪਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆਦਾਰਾਂ ਦਾ ਵੀ ।

ਰੁਬਾਈ 18

ਗੋਯਾ! ਜੇ ਕਰ ਤੂੰ ਉਸ ਦੇ ਜਲਵੇ ਨੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ?
ਜੇ ਕਰ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਹਿਰਸ ਹਵਸ ਤੋਂ ਭੱਜਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈਂ ?
ਇਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ਾਹਰਾ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਨਾ ਵੇਖ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਰੁਕਾਵਟ ਹਨ,
ਤੂੰ ਬਿਨਾਂ ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਵੇਖ, ਜੋ ਕੁਝ ਵੀ ਤੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈਂ ।

ਰੁਬਾਈ 19

ਰੱਬ ਤਾਂ ਹਰ ਥਾਂ ਮੌਜੂਦ ਹੈ, ਤੂੰ ਕਿਸ ਨੂੰ ਢੂੰਢਦਾ ਹੈਂ ?
ਰੱਬ ਦਾ ਮੇਲ ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਮਨੋਰਥ ਹੈ, ਤੂੰ ਕਿਧਰ ਭਟਕਦਾ ਪਿਆ ਹੈਂ ?
ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਜਹਾਨ ਤੇਰੀ ਮਾਲਕੀ ਦੇ ਚਿੰਨ੍ਹ ਹਨ,
ਅਰਥਾਤ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਬੋਲ ਰੱਬ ਦੀ ਜ਼ਬਾਨ ਰਾਹੀਂ ਹੀ ਬੋਲਦਾ ਹੈਂ ।

ਫੁਟਕਲ ਬੈਂਤ

ਐ ਹਵਾ! ਮੇਰੀ ਮਿੱਟੀ ਸਜਨ ਦੇ ਦਰਵਾਜੇ ਤੋਂ ਨਾ ਉੜਾਈਂ,
ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਵੈਰੀ ਭੰਡੀ ਕਰੇਗਾ,ਕਿ ਇਹ ਹਰ ਥਾਈਂ ਹੈ ।
ਉਸ ਪਿਆਰੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਾਅਬੇ ਅਤੇ ਬੁਤਖ਼ਾਨੇ ਵਿਚ ਹੋਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਹੈ,
ਪੱਥਰਾਂ ਦੇ ਭੇਤ ਕਾਰਣ ਅੱਗ ਦੋ ਰੰਗੀ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ ?
ਆਸਮਾਨ ਧਰਤ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਇਸ ਲਈ ਮੱਥਾ ਟੇਕਦਾ ਹੈ,
ਕਿ ਰੱਬ ਦੇ ਭਗਤ ਇਸ ਉਪਰ ਇਕ ਦੋ ਪਲ ਲਈ ਰੱਬ ਦਾ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਲਈ ਬੈਠਦੇ ਹਨ ।
ਕਲਪ ਬ੍ਰਿਛ ਦੀ ਛਾਵੇਂ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਦਿਲ ਦੀਆਂ ਮੁਰਾਦਾਂ ਮਿਲਦੀਆਂ ਹਨ,
ਪਰ ਰੱਬ ਦੇ ਬੰਦਿਆਂ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠ ਤੂੰ ਰੱਬ ਨੂੰ ਪਰਾਪਤ ਕਰ ਲਵੇਂਗਾ ।

Couplets of Kabir - Kabir ke Dohe

Jagat janayo jihi sakal, so jag janyo naahi.
Jyo aankhin sab dekhiye, aankhi na dekhi jaahi.

The one who is the shower of the entire world, the world knows him not. Just like your eyes show you everything, but you can’t see your own eyes.

Lalee mere laal ki, jit dekho tit laal.
Lalee dekhan main gayi, main bhi ho gayi laal.

The sweet red color of my Beloved is spread all over, where ever I look; I see nothing but the red. What a miracle it is, when I went to see the color of HIM, I also became of the same color.

Sabai rasaayan main kiya, prem* samaan na koy.(at places it is Naam)
Rati ek tan me sanchare, sab tan kanchan hoy.

I have tested all sorts of drugs and medicines, but nothing is comparable to the Love. You just take one drop of it, and your whole being is transformed into pure gold.

Pothi padhi-padhi jag mua, pandit bhaya na koy.
Dhaai aakhar prem ka, padhe so pandit hoy.

The whole world is tired to death by reading books and scriptures, but none could become wise and knowledgeable by reading them. By reading two and half sacred letters of Love(prem word consists of two and half letter in Devanagari script), one becomes real knower.

Kahe Kabir main kachhu na keenha.
Sakhee suhaag Ram mohi deenha.

Kabir says I didn’t do anything. O my dear friends, it is my Lord’s grace and Love who has given me this bliss of unity. It is all his grace and mercy.

Naina antar aav tu, tyuhi nain jhapeun.
Na hau dekhun aur ku, na tujjh dekhan deun.

You please just come inside my eyes and I will close my eyes. Neither I shall see anyone else, nor shall I let you see.

Dus dware ka pinjara, taame panchhi paun.
Rahibe ko acharaj hai, jaaye to acharaj kaun.

This cage has ten doors and the encaged is so thin like air. It is a miracle that it is living inside, not surprising when it is out of the cage.

Birah bhuwangam paiThi kari, kiya kaleje ghaav.
Saadhu ang na moDahi, jyu bhave tyu khaav.

This pang of separation entered in my body like poisonous snake and started eating my heart bit by bit. True devotee never complains and never denies the pain and suffering; let it eat as it wishes.

Sab rang taant rabaab tan, birah bajawe nitt.
Aur na koi sun sake, kai saai kai chitt.

This body is the musical instrument of all colors; the separation from the Beloved plays it day and night. None else can hear it but my Lord or my own heart.

Aaay sakun na tujjh pe, sakun na tujjh bulaay.
Jiyara yonhi lehunge, birah tapaay-tapaay.

Neither can I come to you nor can I request you to come to me. Utterly helpless I am. Shall you let me die burning in this separation?

Birah jalanti main firun, mo birhin ko dukkh.
Chhanh na baithun, darapati, mati jal uThe bhuk.

Burning in the fire of separation I wander here and there and can’t find rest. I still suffer from another pain; I can’t sit in the shadow of any tree, as the tree itself will catch fire from me. I can’t have even that much comfort.

Birah jalanti main firun, jalati jalhari jaaun.
Mo dekhya jalhari jale, santo kahan bujhaaun.

Burning in the fire of separation, I run to the river in hope to put it off and get some coolness. Seeing me, the river starts burning. O saints, tell me, where can I put this fire off?

Agini aanch sahana sugam, sugam khadg ki dhaar.
Neh nibahan ekras, maha kathin byohaar.

It is easy to walk through fire, it is also comparatively easy to bear the cuts of swords, but Kabir says – “It is far more difficult to love equally and continuously in same manner”.

Deepak deeya tel bhari, baati dayi aghatt.
Poora kiya bisaahuna, bahuri na aaun hatt.

He granted me a lamp full of oil and a wick which will never finish. I have completed my trading in this world; I am not coming back to this marketplace.

Maaya to Thaginee bani, Thagat fire sab des.
Ja Thag ya Thaginee Thagi, ta Thag ko aades.

This MAYA( Illusion) is the great cheater, it deceives the whole world. Praise be upon the cheater who is able to deceive this MAYA, he is ordained and authorized by the Lord (mostly in the meaning of the spiritual teaching).

Maaya gayi to kya hua, maan taja nahi jaay.
Maan bade muniwar gile, maan saban ko khaay.

What if you have conquered the illusionary vision and got the reality as it is. The desire and greed to be respected and famous is not easily destroyed. This desire for name and fame has trapped so many sages and spiritually advanced people, it eats all.

Ham ne mare, marihe sansaara.
Hamko mila jiyaawanhara.

I shall not die even if the whole world is destroyed. The savior has found me and saved me.

Had gayi, anahad gaya, raha kabeera hoy.
Behaddi maidan me, raha kabeera soy.

Crossing the regions of limited and unlimited, Kabir has become. In the land of infinite lies Kabir asleep.

Kai birhin ko meech* de, kai aapa dikhlaay.(death)
AaTh pahar ka dajhna*, mope saha na jaay.(burning, suffering)

Either you grant me death or show yourself. This burning and suffering of 24 hours is now being unbearable.

Hansi Hansi kant* na paaiya, jin paaya tin roy.(groom)
Hanse khele Hari mile, kaun suhagin hoy.

None has ever found her divine groom by laughing and enjoying. Who ever has found him, has found through crying. If the Lord could be found by laughing, enjoying and playing, who would care to meet him?

Havas kare piy milan ki,au sukh chaahe ang.
Peer sahe binu padmini*, poot* na let ulang*. (Most beautiful women, son, in lap)

You wish to meet the Beloved and want the comfort and enjoyment for your body, both are not possible together. Even the most beautiful woman delivers her baby through pain and suffering. She gets this joy to hold her baby in her lap after so much pain. By referring to the most beautiful woman, here Kabir indicates that even the soul is pure, devoted and dedicated, still there comes the moment where she has to walk through pain and suffering before she finally meets the Lord.

Hirde bhitar dau* jale, dhuan na paragaT hoy.(fire in jungles)
Jake lagee soi lakhe, kai jin laai soy.

It burns inside the heart like the wild fire broken in the jungle, but the smoke is not visible. Only he can see who is burning inside or HE who has caused it.

Chakai bichhuri rain ki, aai milee parabkaati.
Je jan bichhure Raam te, te din mile na raati(at the places it is Satguru)

The bird cursed to be separated from its partner in night hours meets him again in the morning, but who ever is separated from the Lord, can’t meet him day or night.

Mooye peechhe mat milo, kahe kabeera raam.
Loha maaTee mil gaya, tab paaras kehi kaam.

Don’t think to meet the Lord after death. Meet him while you are alive. Kabir says – “What a philosopher’s stone can do when the iron is turned to dust?”

Kabira baid bulaaiya, pakari ke dekhi baanhi.
Baid na vedan* jaanai, karak kaleje maanhi.(pain)

They called the doctor to check Kabir’s sickness. The doctor checks the pulse to diagnose the disease. The doctor doesn’t understand my pain; it is deep down in my heart.

Man parateet na premras, na is tan me Dhang.
Na jano us peev su, kaise rahasi sang.

Neither I have faith in my heart, nor do I know anything about love. I even don’t know the etiquettes. I am nervous how I will live with my Beloved.

Tum to samarath saaiya, driDh kar pakaro baanhi.
Dhurahi* le pahunchaaiyo, mag* me choDo naahi.(destination, in the middle of road)

You are capable to do anything my Lord, please hold my arms tight and take me to the ultimate destination, don’t leave me in midway.

Yaar bulaawe bhav so, mope gaya na jaay.
Dhani* maili piya ujala, laagi sakun na paay.(bride)

My Beloved calls me with such intense love; but I am such sinful I am unable to walk. The Beloved is the purest one and the bride is dirty and soiled, how can she dare to touch his feet?

Naam na jaane gaav ka, bin jaane kit jaav.
Chalata chalta jug bhaya, pav* kos* par gaav.( one fourth, two miles is a kos)

You don’t even know the name of your own village, without knowing it where will you go? You have traveled for millions of years and have not reached yet, while your own village is just half a mile away.

Chalan chalan sab koi kahe, mohi andesha* aur.(doubt)
Saheb se parichay nahi, pahunchenge kehi Thaur.

Everyone says to come on spiritual journey (referring to Gurus), but I have one doubt. They have not yet met to the Lord, where will they go and where will they take you?

BaaT* bichari kya kare, pathi* na chale sudhaar.(road, traveler)
Raah aapani chaaDi ke, chale ujaar-ujaar*.(desert)

What is the fault of the spiritual path, when the traveler doesn’t travel in right lane? He leaves his own road and walks down to the deserts and blames on the path that it is not taking him to the destination.

Jo hansa moti chuge, kaankar* kyu patiyaay.(pebble)
Kankar matha na nawe, moti mile to khaay.

The swan that eats pearls, will not settle down for pebbles. He will never take the pebbles, only when he will get the pearls, he will feed himself.

Nam ratan dhan paaike, baandhi gaanTh na khol.
Naahi paTat* nahi paarakhi, nahi gaahak nahi mol.(understanding)

When you got the priceless gems of Name, tie it hard in your cloth and never open it. Here no one will understand its true worth, neither anyone will be able to evaluate it. No one will buy and pay for it. So keep it hidden, don’t open in public.

Amrit keri pooriya*, bahu bidh leenhe chhori*.(small packet, in cloth)
Aap sareekha* jo mile, taahi piyaaun ghori.*(like me, will give to drink)

I have tied the small packet of the nectar in my clothes. If I find someone like me, I will make the drink of nectar and offer him.

Kaajar hi ki koThari, kaajar ki hi koT*.(color on walls)
Tau bhi kaaree na bhayi, rahi jo oTahi OoT.(in shelter of Satguru)

This world is like the rooms made of coal, and the walls are painted black. Still the soul which always remains under the shelter of the Satguru doesn’t get any black color upon her.

Kali khoTa jag aandhra, shabad na maane koy.
Jaahi kahun hit* aapana, so uThi bairee hoy.(good wishes)

This Kaliyug (Dark Age) is a corrupt period, no one believes in SHABAD or Word. Who ever I speak about it for his wellness, he becomes enemy of me.

Jin DhoonDha tin paaiya, gahare paanee paiTh.
Main baura dooban dara, raha kinaare baiTh.

Whoever searched for him, found him by diving deep in the ocean. I was such fearful of getting drawn; I couldn’t gather courage to go deep. I sat at the shore and found nothing.

Herat herat he sakhi, raha kabir heraay.
Boond samaani samand me, so kit heri jaay.

Kabir kept on searching and searching and now he is totally lost. The drop is merged in the ocean, now nowhere it can be found.

Hirday maanhi aarasee, mukh dekha nahi jaay.
Mukh to tabahi dekhai, dubidha dei bahaay.

In your heart is the mirror where you can see the face of the Beloved but you are not able to see it. The face of the Beloved can be seen only when you drop all doubts, thoughts and conflicts.

Padha guna seekha sabhi, miTa na sanshay sool.
Kah kabir kaso kahun, yah sab dukh ka mool.

You read a lot, thought over it again and again and learned so many things, still the doubts are not removed from the mind. Kabir says – Whom should I say that all these things are the root of all problems and suffering.

Laaya sakhi banaay kar, it ut achchar kaaT.
Kah Kabir kabtak jiye, jooThi pattal chaaT.

You made the SAKHI (the two liner poetry which speaks about witnessed truth) by adding few words from here and some words from another place. Kabir says – “How long you will live by eating others’ leftovers? Do your own search and speak the experienced truth not the borrowed words.”

Kahata* to bahuta mila, gahata* mila na koy.(speakers, someone who holds us)
So kahata bahi jan de,jo nahi gahata hoi.

There are so many talkers but I couldn’t find someone who would hold us (refers to Spiritual Gurus who make big claims but actually are not capable to fulfill the promise to grant realization). The one who doesn’t make big claims but holds us and takes us to the destination, that Guru is needed on the spiritual journey. If someone makes big claims but doesn’t hold us, let them go. Don’t follow him who is not the holder.

Sahaje sahaje sab gaya, sut bit kaam nikaam*.
Ekmek hwe mili raha, das kabira raam.

Naturally and gradually all are left behind- the attachment and pleasures of children, wealth, lust and even detachment. Now Kabir is merged with his Lord as one entity.
*Here nikaam refers to the work one has to perform as his duty in this world even when he is not mentally attached to it anymore. He doesn’t derive any pleasure or doesn’t expect any outcome from it for him yet does it for the sake of serving his duty towards the world. One day comes when even this task is finished and one is totally free from the creation and becomes the part of the creator.

Jo kachhu aawe sahaj me, soi meeTha jaan.
Kadua laage neem sa, jame aichataan(after much discussion).

Whatever comes to us naturally is a sweet gift by the Lord. Anything which we get by asking or arguments or by troubling others is bitter like Neem.

Jo dekhe so kahe nahi, kahe so dekhe naahi.
Sune so samujhaawe nahi, rasana*, drig* shruti* kaahi.(tongue, eyes and ears)

We have separate sense organs. Which sees speaks not, which speaks, can’t see. Which hears, can’t speak and explain. These three organs – tongue, eyes and ears do the task which they themselves experience not. It is possible to have differences in communication among this three in one person, then what about the whole world? There is always a chance that we are living in constant miscommunication, illusion and wrong interpretation.

Hari heera kyu paaiye, jin jeewe ki aas.
Guru dariya so kaadhasi, koi marjeeva daas.

The diamond of the God’s Love can’t be found by someone who has the desire to live on. Someone who is courageous enough to die and has died while living, dives deep in Satguru’s ocean and finds it.

Khari kasuaTi naam ki, khoTa Tike na koy.
Naam kasauTi jo Tike, jeevat mirtak hoy.

The touchstone of Naam is the purest one, no fake or false can stand it. Only those can stand Naam’s test, which are died while living.

Marate marate jag mua, auras* mua na koy(in different way).
Das kabira yo mua, bahuri na marana hoy.

People have died so many times in millions of years, but they didn’t know how to die in a different way. Kabir, the servant of the Lord has died in such a way that he will not have to die again.

Ghar jaare* ghar ubare*, ghar rakhe ghar jaaye.(burning, saved)
Ek achambha* dekhiya, mua* kaal ko khaay.(strange thing, dead)

If you burn the house*, your house** is saved (*your false or temporary abode, the different layers of bodies, in material world, it is tie up with a household, ** your true house or spiritual home). If you keep your house (don’t let it go), your original home is lost. I saw such a miracle that the dead is eating the kaal (the angel of death and destruction).
*Here dead refers to the devotee who is supposed to be food of Kaal, but after burning his house in temporary worlds, he has won the time and death. Now he has consumed the region of time and space and has conquered the fear of death.

Nirmal bhaya to kya bhaya, niramal maange Thaur.
Mal niramal se rahit hain, te saadhu koi aur.

What if you have become the pure one, you ask a pure place to dwell in. That Sadhu is a rare one who has gone beyond the sense of purity and impurity.

Bhajun to ko hai bhajan ko, tajun to ko hai aan.
Bhajan tajan ke madhya me, so kabir man maan.

If I should devote, who is there to devote? If I must renounce, what is there to be renounced? In the middle of devotion and renunciation lies the true path, such is Kabir’s understanding.

Ab to jujhe hi bane, mudi* chalya ghar door.(returning)
Sir saheb ko saumpate, soch na keeje soor*.(warrior)

Now you have no other option - be ready to die anytime and fight fiercely. If you want to leave the battlefield and return to the old home (old patterns of life), that is left far behind. Now you can’t be back to that state. Now submit your head to the Lord O warrior and think not for a second but fight.

Sir raakhe sir jaat hai, sir kaaTe sir hoy.
Jaise baatee deep ki, kaTi ujiyara hoy.

If you want to keep your head (ego, I-ness), your original head is being lost (soul’s identity, true self), and if you cut your head off, you grow a new head. It is similar to the wick of a lamp; which burns and finishes itself in order to turn into light.

Jo haro to sev Guru*,jo jeeto to daav.(at places it is Ram, both refer to same power)
Sattnam se khelta, jo sir jaav to jaav.

Now this is the game with True Name. If I loose, I shall server my Guru forever. If I win, I am the winner anyway. Both ways I am in a win-win situation, what if my head is gone; let it go, let me die within.

Khoji ko Dar bahut hai, pal pal paDe bijog.
Pran* raakhat jo tan gire, so tan saheb jog.(promise)

A seeker has so much fear; he always suffers by the pangs of separation. If the seeker dies while keeping his commitment towards Guru, that body, mind and soul is worth to serve Sahib (the Lord).

Patibarata mailee bhali, kaali kuchit kuroop.
Patibarata ke roop par, waraun koTi saroop.

A dedicated and committed wife is the most beautiful woman in the world, even if she is of black color, of rude nature and ugly. I shall sacrifice millions of beautiful women for that dedicated wife. Here Kabir indicates the one-pointed devotion towards the Guru and Lord which is the most required quality in a devotee and which pleases the Lord most.

Patibarata pati ko bhaje, aur na aan suhaay.
Sinh* bacha jo langhna*, tau bhi ghaas na khaay.(lion, hungry)

A committed wife is devoted only to her husband, none else can please her. If a lion is hungry, still it will not eat grass.

ChaDhi akhade* sundari, maanda* piy so khel.(wrestling ground, started the game)
Deepak joya gyaan ka, kare kaam jyu tel.

The above is a beautiful example of analogies Kabir used to describe the indescribable and the path of spiritual practice. He says- The beautiful maiden has come to the wrestling field to play the game with her beloved. She has lit the lamp of true knowledge and has put the lust as oil.
The beautiful maiden refers to the female aspect of the soul which is love, devotion and dedication. The beauty describes the soft and tender nature. The maiden has come to the wrestling field, which denotes the male aspect of the soul. Only devotion will not work, a time will come when the soul has to be courageous and brave enough to die as I. As it is said that love is not work of tenders and gentles, it is work of wrestlers. If a soul has to love the Lord truly, it is as challenging as a beautiful maiden wrestling in the ground, both aspects in one figure. Again Kabir tells the pre-requisites of the devotion. The soul should have true knowledge as whom she should devote. She should not devote anyone blindly. Without this lamp she can go astray of true path. The fuel or launching pad is the energy, which some call lust, some call sexual energy or creative energy. She has to preserve and concentrate all her energy and burn it so it can find its way upwards. Hence the analogy of putting lust as oil in the lamp of the true knowledge.

Soora ke to sir nahi, data ke dhan naahi.
Patibarata ke tan nahi, surat base man maanhi.

A warrior has virtually no head; because he is always ready to die. A giver can’t have wealth as he will keep giving when he gets any wealth, so he can’t accumulate it. A committed wife will never have good health because all the time she thinks of her husband’s well being and she can’t think of herself or take care of herself. (All three virtues combined make a true devotee).

Kabir rekh sindoor ki, kaajar diya na jaay.
Nainan preetam rami raha, dooja kahan samaay.

A married woman can never replace the sindoor(red powder Hindu married woman puts on her head) with black eyeliners; it is the symbol of her husband’s love and commitment. A true devotee can’t think or see anyone else but his Beloved Lord. There is no place for the other.

AaTh pahar chaunsaTh ghadi, mere aur na koy.
Naina maanhi tu base, neend ko Thaur* na hoy.(place)

During whole 24 hours of the day none else could be mine (AaTh pahar chaunsaTh ghadi-Indian calendar timing to count 24 hours). Only you live in my eyes now even sleep can’t enter there.

Balihaari Guru aapne, dyuhaari* sau bar.(in day)
Jin maanus* se devata kiya, karat na laagee baar*.(human, time)

I am sacrificed upon my Satguru hundreds of times in a day who made a Deity out of a human like me. And what a wonder, he didn’t take any time doing it.

Guru dhobi sish kaapada, sabun sirajanhaar.
Surati shilaa par dhoiye, nikse jot apaar.

The Guru is like the washer man and the disciple is like the dirty cloth. The Guru uses the Lord’s name like soap and washes our dirt away on the Surat-stone and what an unfathomable light it produces!!

Guru kumhar sish kumbh hai, gadhi-gadhi kaaDhe khoT.
Antar haath sahaar de, bahir maare choT.

The Guru is like the potter and the disciple is like the pot. The Guru keeps stroking outside the pot to make it in shape while all the time he supports it from within with other hand so it doesn’t get broken. Such intense is his care and concern to make us righteous.

Kabira te nar andh hain, Guru ko kahte aur.
Hari rooThe Guru Thaur hain, Guru rooThe nahi Thaur.

Kabir says those people are blind who say that the Guru is other than the Lord. If the Lord is displeased with you; your Guru will provide shelter and save you from the Lord’s anger. But if your Guru is somehow displeased with you, the Lord can’t be of any help of you.

Bastu kahi, DhunDhe kahi, kehi bidhi aawe haath.
Kah kabir tab paaiye, bhedi* leeje saath.(who knows the secret place)

The thing you are searching for is kept somewhere else and you are searching it at another place, how will you find it? Kabir says you will find it only when you take a Guide who knows the secret of the hidden treasure.

ChaunsaTh deeya joi ke,chaudah chanda manhi.
Tehi ghar kisaka chandana, jehi ghar satguru naahi.

If you lit 64 lamps in your house and 14 moons light up your courtyard, still your house is in utter darkness if the Satguru has not appeared there.

Bandhe ko bandha mile, chhooTat kauon upaay.
Kar sangat nirbandh ki, pal me let chhudaay.

The tied ones meet to another tied one and take him as a Guru and Guide, tell me how they will be freed? Kabir says – “Keep association with someone who is free and liberated, he will make you free within no time”.

Saadhu kahavan kaThin hai, lambaa ped khajoor.
ChhaDhe to chaakhe premras, gire to chakanachoor.

It is difficult task to be a true Sadhu. The path of love is like climbing up to the date tree. If you are successful in climbing up, you will taste the nectar of love. If you happen to fall down, you are torn to pieces.

Koi aave bhaav le, koi aav abhaav.
Saahdu dou ko posate*, gine na bhav abhav.(takes care of)

Some people come with devotion and love and some others come with some unfulfilled desires. The saints take care of both types of people; they don’t see or calculate their devotion or selfishness. A true Saint is just like the GOD, who is a giver to all.

Had me chale so maanava, behad chale so saadh.
Had behad dono taje, takee mata agaadh.

The one who is confined in limitations is human, the one who roams into unlimited, is a Sadhu. The one who has dropped both limited and unlimited, unfathomable is his being and understanding.

Sona sajjan sadhu jan, TooTi jure sau baar.
Durjan kumbh kumhaar ke, eke dhaka daraar.

The gold, the good people and true Sadhus are mended up whole again hundreds of time after being broken. The evil ones are like the pots of the potter; once they are broken it is not possible to mend them.

Guru bichaara kya kare, shishyahi me ho chook.
Shabd-baan bedhe nahi, baans bajave phoonk.

What a Guru can do when the disciple is at fault? The disciple doesn’t practice SHABAD and keeps playing bamboo flute. (Still he complains about Guru that the realization doesn’t happen to him).

Kabir sangat saadhu ki, jyu gandhi ki baas.
Jo kachhu gandhi de nahi, to bhi baas suvaas.

Kabir says the association of Saints is like the company of perfume seller. Even if you don’t buy any perfume, still you get some fragrance in his company.

Dwar dhanee ke pari rahe, dhaka dhanee ka khaay.
Kabahunk dhanee nivaajai, jo dar chhoDi na jaay.

The devotee lies down at the door of the Lord and remains there all the time. Even the Lord kicks him and scolds him; still he doesn’t leave his door. Anytime the Lord will have mercy and compassion for him and he will grant his love, if he doesn’t leave the door.

Kaajar keri koThari, aisaa yah sansaar.
Balihaari ta daas ki, paiThi ke nikasanhaar.

This world is like the room of black coals and color. Praise be upon that devotee who enters in it and comes out without a single spot.

Jo ghaT me saai base, so kyu chhana hoy.
Jatan jatan kari daabiye, tau ujaala hoy.

The heart, in which the Lord has made his abode, can’t be kept hidden. Even the devotee tries hard to keep it hidden and out of public’s eyes, still the light of the Lord comes out and reveals his presence.

Tan ko jogi sab kare, man ko birala koy.
Sahaje sab bidhi paaiye, jo man jogi hoy.

Everyone who is on spiritual path tries to make the body still and capable to do yoga, but rare is the one who makes the mind still and Yogi. Everything comes to that yogi naturally who has made his mind still and under control.

Raat gavayi soy ke, divas gawaaya khaay.
Heera janam amol tha, kauDi badale jaay.

You spend the night in sleeping and day time in eating and enjoying. You were granted a human life precious like diamond and you are exchanging it for seashell!!

Mor tor ki jevari*, bandha sab sansaar.(chain of mine and yours)
Das kabira kyu bandhe, jako naam adhaar.

The whole world is tied with the chains of mine and thine. Kabir, the servant of the Lord will not be trapped in these chains; he has taken refuge in Naam.

Baasar sukh na rain sukh, na sukh sapane maanhi.
Jo jan bichure raam te, tinko dhoop na chhanhi.

Those souls who are separated from the Lord, can’t find peace and happiness in day or night, they even don’t feel peace in dream state. The hot day or the cool shadow doesn’t make any big difference to them.

Kabira aap Thagaaiye, aur na Thagiye koy.
Aaap Thaga sukh hot hai, aut Thage dukh hoy.

Kabir says it is ok if you are deceived by someone (forgive and forget and it will not make any tie up).But be careful not to cheat anyone. If you are cheated, you will be still happy because there is no bound, but by deceiving others you are bound and unhappy.

Udar samata ann* le, tanahi samata cheer*.(grain/food, cloth)
Adhikahi sangrah na kare, tako naam faqir.

A true faqir doesn’t take food more than what is his appetite and doesn’t accept cloth other than what is his immediate need to cover his body. A true faqir never accumulates any stuff for him.

Bahu bandhan te baandhiya, ek bichara jeev.
Ka bal chooTe aapne, jo na chhuDaave peev.

The poor soul is tied up with so many chains. What is its strength to be free? It can’t do anything until the Beloved comes and makes it free from all bondage.

Poora saheb seiye, sab bidhi poora hoi.
Ochhe neh lagaaiye, moolau* aave khoi.(even you will loose the principal amount)

Serve the Lord who is perfect and whole in all aspects (refers to Guru which is mostly synonymous to GOD in Kabir’s pads). If you serve someone who is not perfect and is of lower tendencies, you can’t get any spiritual benefits and will lose even your principal amount.

Jahan kaam tanh naam nahi, janha naam nahi kaam.
Dono kabahu naa mile, ravi rajanee ek Thaam.

Where lust resides, Naam can’t enter there. Where Naam has taken place, lust escapes away immediately. These two can’t be at one place one time. Who can see the Sun and the night both at the same time and place? These are poles apart and impossible to be at one place.

Kaam kaam sab koi kahe, kaam na cheenhe koy.
Jeti man ki kalpana, kaam kahaave soy.

Everyone talks about lust (as a weakness) but none has really understood its real nature. Whatever are the mind’s imaginations, all fall under the scope of lust.

Madhur bachan hai aushadhi*, kaTuk bachan hai teer.(medicine)
Shravan* dwar hwai sanchare, sale* sakal sareer.(ears, aches)

The sweet and pleasant words are like medicine, they have curing effect on the listener. The bitter and harsh words are like arrow which enter in the body through ears and cause pain in the whole body (the wound of the body are soon gone but the wound made by words are difficult to heal).

Aab* gayi, aadar gaya, nainan gay saneh.(grace, self-respect)
Ye tino tabahi gaye, jabahi kaha kachhu deh.

We lose grace, respect and affection all at the same time when we ask something or some favor from someone.

Amrit keri moTari*, sir se dhari utaari.(big packet in cloth)
Jaahi kaho main ek haun, mohi kahe dwai chaari*(used in abusing sense).

I have found the source of nectar and tied it up in my clothes. I have put down this packet, but when I try to say someone the great secret that it is all one (try to share it), they start abusing me.

Maan badaai jagat me, kookar* ki pahachaani.(dog)
Meet* kiye mukh chaaTahi, bair* kiye tan haani.(friend, enmity)

This all name and fame (famous) in the world are similar to the nature of the dog. If you make friends with it, it will start licking your face and if you make enemy with it, it will bite you and hurt you (keep a safe distance from them).

Bada hua to kya hua, jaise peD khajoor.
Panthi ko chhaya nahi, fal laage ati door.

What if you have become great and famous and have all riches and wealth. If you don’t do any good to others, you are like the date tree which is so thin and tall, it doesn’t cast big shadow so tired travelers could get rest under you some time. The fruits are so far and high, people can’t get it easily. The true nature of great ones is to serve others.

Prabhuta* ko sab kou bhaje, prabhu* ko bhaje na koy.(greatness, GOD)
Kahe kabir prabhu ko bhaje, prabhuta cheri* hoy.(maid)
Everybody in this world is madly praising greatness (they praise great people in any field) but no one praises to the Great (the Lord). Kabir says of you don’t run behind the great people, but pray to the Great Lord, the greatness will become your maid at service.

Chit kapaTi* sab so mile, maahi kuTil kaThor.(mean/clever)
Ek durjan ek aarasi*, aage peechhe aur.(mirror)

A cunning person meets and greets everyone with sweet words, but inside he is very clever, mean and hard-hearted. Two things in the world – a mirror and a cunning person have two totally different facets. At front it is neat clean and beautiful and behind it is something else.

Aaasha ek jo naam ki, dooji aas niraas.
Paani mahi ghar kare, so bhi mare piyaas.

If you hope and desire for anything, do it for Naam only. Any other hope or desire is bound to turn into disappointment and frustration. Even if such person makes home inside the water, still he will die thirsty.

Ki trishna hai dakinee, ki jeevan ki kaal.
Aur aur nis din chahe, jeevan kare behaal.
This greed is like a witch, it makes the life hell. It asks more and more day and night, it is never satisfied and turns the life into a restless frustration.

1. Achhai purush ek peD hai, niranjan waki Daar.

Tirdeva shakha bhaye, paat bhaya samsaar.

Kabir gives analogy of a tree when he tries to describe the existence. He says the immortal Being is like a tree of which Niranjan is stem. The three deities are like branches of it and the whole world/universe is like the leaves of the tree.

2. Saheb mera ek hai, dooja kaha naa jay.
Dooja sahib jo kahun, sahib khara risaay.

My Lord is but one, the other can’t be said. If I say any other than my Lord, he is displeased with me.
(Rishaay or rosh word has no equivalent in English, it means being angry for valid reasons and resisting/opposing to some wrong concepts or act. It is a positive word, not a negative one).

3. Jaake munh matha nahi, naahi roop kuroop.
Puhup baas te patara, aisa tatva anoop.

The One has no face, no head, neither has it has any form. It is neither beautiful nor ugly. It is subtler than the fragrance of the flowers. Such is the One which has no equivalent or no example.

4. Dehi maanhi videh hai, Saheb surat saroop.
Anant lok me rami raha, jaake rang na roop.

In the form of body resides the formless, my Lord. It is in the form of attention. The One is emanating in the infinite worlds who himself has no color or form.

5. Janam maran se rahit hai, mera Sahib soy.
Balihaari wahi peev ki, jin siraja sab koy.

My Lord is the one who is beyond the birth and death. I am sacrificed upon my Beloved who has created the whole existence.

6. Ek kahun to hai nahi, doy kahun to gaari.
Hai jaisa taisa rahe, kahe Kabir vichaari.

If I say he is One it is not true. If I say two, it is insulting. Let it be as it is, Kabir says after putting much thoughts.

7. Rekh roop jehi hai nahi, adhar dharo nahi deh.
Gagan mandal ke madhya me, rahata purush videh.

The One has no form, no visibility; he has never taken any body (adhar- the one who doesn’t take anything). He resides in the middle of the skies, such is the formless One.

8. Saheb se sab hot hain, bande te kachhu naahi.
Raai te parbat kare, parabat raai maanhi.

The Lord does everything, the man can’t do anything. The Lord can turn sand into High Mountain or he can turn a mountain into dust.

9. Pahan bahanta thal kare, thala kar bahan bahoy.
Saheb haath baDaDiya, jas bhawe tas hoy.

All credit goes to my Lord, it happens in the way he likes it. He can turn a stone into soil and again he can turn the soil into wind and blow it. It is all his will.

10. Saheb sa samarath nahi, gaDua, gahir gambhir.
Augun chhoDe gun gahe, chhinak utaare teer.

There is none else capable like my Lord. He is the greatest one, deep and sincere. He picks only virtues in us and throws away all sins. He takes no time in ferrying us across.

11. Jo kachhu kiya so tum kiya, main kachhu keeya naahi.
Kaha kaho jo main kiya, tum hi the mujh maanhi.

Whatever is done is done by you only. I have not done anything. If you urge that I have done it all, only you were residing in me and doing it through me.

12. Saai mera baaniya, sahaj kare byopaar.
Bin DanDi bin palare, tole sab samsaar.

My Lord is the greatest trader; his whole business goes on naturally. He weighs and trades the whole world (whole activities of the existence in the most accurate way) without the use of weight or scale.

13. Saai tujhse baahira, kauDi naahi bikaay.
Jake sir par tu dhani, lakho mol karaay.

O my Lord, the ones who don’t remain within your will, are not worth even for seashells. The ones on whom you have showered your blessings, becomes worth of Lacs.

14. Tera saai tujh me hai, jyu puhupan me baas.
Kasturi ka mirag jyu, phiri-phiri DhunDhe ghaas.

Your Lord resides within you just like the fragrance is in the flowers. You keep running here and there madly for the Lord like the deer which has the musk in its novel yet, it knows it not and searches among grass for the source of the fragrance.

15. Ja kaaran jag DhunDhiya, so to ghaT hi maanhi.
Parada diya bharam ka, tate soojhe naahi.

The one for which you keep searching in the whole world, resides within your own body. He has given this veil of illusion that is why you see him not.

16. Samajhe to ghar me rahe, harasa palak lagaay.
Tera sahib tujh me hai, anat kahu mat jay.

If you understand it, you will stay in your own home and will not go outside to search him. Being ever joyful, keep your eyes closed and see him. Your Lord is within you; don’t go to any other place.

17. Jeta ghaT teta mata, bahu baani bahu bhekh.
Sab ghaT vyapak hoi raha, soi aap alekh.

There are so many beings; all of them have different mindset, thoughts, appearance, talks and dresses. The One is emanating through all of them, the One which himself is invisible.

18. Pawak roopi saaiya, sab ghaT raha samaay.
Chit chakmak laage nahi, tate bujhi-bujhi jay.

The Lord is like fire, residing in all beings. The mind is not rubbed all together; hence the fire doesn’t show up.

19. Kabira shabd sharir me, bin gun baaje taant.
Bahar bhitar rami raha, taate chhuTi bhrant.

Kabir says – The shabad or sound resides in the body without playing like the strings of musical instruments resonating. The sound has surrounded me within and without and thus the illusions are gone.

20. Shabd Shabd bahu antara, saar shabd chit dey.
Ja shabde Sahib mile, soi shabd gahi ley.

There are different types of the words or sounds. Pay attention to the Sar Sahbad(essence of the sounds). Catch hold of the sound which will take you to the Lord, don’t pay attention or follow other sounds.

21. Ek shabd dukhraas hai, ek shabd sukhraas.
Ek shabd bandhan kaTe, ek shabd galphaans.

One word can be the source of the pain and suffering and yet another word can be the source of joy and happiness. One word can cut all your chains and bondage, yet words are which can make you more bound and chained. The above applies to sound practice and the words of this world too. The audible words are also coming from the source of sound and even they are in the grossest form, they have the power to cause pain and misery or happiness.

22. Shabd Shabd sab koi kahe, shabd ke hath na paanv.
Ek shabd aushadhi kare, ek shabd kar ghaav.

Everybody talks about the words, but no one knows the high power it possesses. The words have no hands or feet, yet they are so much powerful, one word can be a cure to you and yet another one can cause a wound.

23. Shabd barabar dhan nahi, jo koi jaane bol.
Heera to damon mile, shabdahi mol na tol.

There is no wealth in the world equal to the words. If someone must speak, speak it with much thoughtfulness. You can buy diamonds by paying money, but words are priceless.

24. Mata hamara mantra hai, ham sa hoy to ley.
Shabad hamaara kalp-taru, jo maange so dey.

This understanding in my only mantra, anyone can get it if he is like me. Shabad is my wish fulfilling tree. Whatever I ask from the shabad, it grants it to me.

25. Seetal shabad uchaariye, aham aaniye naahi.
Teta preetam tujh me hai, shatru bhi tujh maanhi.

Speak the cool and calm words to everyone; don’t let the ego enter in yourself. Your Beloved resides within you and so are your enemies. The whole play of the existence is within us, and it is watched over what ever we act or speak, we must always be humble and sweet speaking.

26. Wah moti mat jaaniyo, puhe pot ke saath.
Yah to moti shabad ka, bedhi raha sab gaat.

Don’t think it same as the pearls which make a garland. This is the pearl of shabd or words, which pierces the whole body.

27. Jantr Mantr sab jhooTh hai, mat bharamo jag koy.
Saar shabad jaane bina, kaga hans na hoy.

The Mantra (Reciting holy words) and Jantra (The enchanted and sacred things which are sought to prevent evil) are all false. Don’t fall in these illusions. Without knowing the Sar Sahbad no one can be purified (The Crow can’t turn to swan- a symbol to describe the impure souls turning into pure souls).

28. Aadi naam paaras ahai, man hai maila loh.
Parasat hi kanchan bhaya, chooTa bandhan moh.

The primal or elementary Name (sound) is like philosopher’s stone and our mind is like dirty iron. When it touches the primal Name (sound) it is transformed into pure gold and the bondage and attachments fall apart.

29. Aadi naam nij saar hai, boojhi leu so hans.
Jin janyo nij naam ko, amar bhayo so hans.

The primal sound is our own essence, understand it. The ones, who have known their own essence, have become immortal.

30. Aadi naam nij mool hai, aur mantra sab Daar.
Kah Kabir nij naam binu, booDri mua samsaar.

The primal or elementary Name (sound) is our own essence, the root of our being. Rest all mantras are like branches of it. Kabir says – without knowing own real essence, own True Name, the world is drawn into illusions and dies.

31. Jabahi naam hirde dharaya, bhaya paap ka naash.
Maano chinagi aag ki, pari puraani ghaas.

The moment Name entered in the heart, it burnt all the sins into ashes. If you pile the grasses still one small spark of the fire is capable to burn it all, so does the Naam to our sins.

32. Gyaan-deep parakash kari, bhitar bhavan jaraay.
Tanha sumir satnaam ko, sahaj samaadhi lagaay.

Lit the lamp of the knowledge in the deep recesses of your home (body). Sitting there, remember the Satnam or true name in deep absorption.

33. Jaisa maaya man ramyo, taisa naam ramaay.
Tara manDal bedhi ke, tab amarapur jay.

As you were earlier absorbed in the illusionary world and its pleasures, so do for the Name now. If you are capable to be absorbed in the Name, you will cross the region of the skies full of stars and will reach to immortal world.

34. Naam bina bekaam hai, chhappan koTi bivaas.
Ka indraasan baiThibo, ka baikunTh nivaas.

Without the Name everything is worthless, the 56 crores of deities are of no worth. What if you get the position of Indra, or you are granted the heavens, these all are fruitless and worthless without Naam.

35. LooTi sake to looTi le, Raam naam ki looTi.
Pachhe phir pachhtahuge, praan jahi jab chhooTi.

This is the bounty of Ram Naam. Everybody can get it without any discrimination. Get it if you like. The moment will come when you will be in deathbed and you will regret that you didn’t take it.

36. Shunya mare, ajapa mare, anahad hu mari jay.
Raam sanehi na mare, kahe Kabir samujhaay.

The great void is subject to destruction, the AJAPA (Simaran without tongue, Name remembrance which goes on automatically) is also subject to destruction. The region of unstuck melody (also the soul which has gone till there) is similarly subject to destruction. Kabir says only those who are lovers of Ram shall not die. They have become forever immortal.

37. Jin paavan bhui bahu phire, ghoome desh-videsh.
Piya Milan jab hoiya, aangan bhayaa videsh.

You wandered on the whole earth searching your Beloved. You traveled your country and foreign places in hope to meet him. What a strange phenomena it is, the moment you meet your beloved, your own courtyard seems like foreign place (both in the sense of home and body where the soul resides).

38. UlaTi samana aap me, prakaTi joti anant.
Saheb sewak ek sang, khele sada basant.

You turned back to your own self, what a brilliant and infinite light it produced!! Now the Lord and the servant both live together. Forever they play together in spring like spirit.

39. Jogi hua, jhalak lagi, miTi gaya ainchataan.
UlaTi samana aap me, hua brahm samaan.

You became a Yogi (absorbed, immersed) and the vision appeared. Now all doubts and conflicts are gone (they remain only till you have not witnessed it by yourself).

40. Non gala paani mila, bahuri na bharihe gaun.
Surat–shabad mela bhaya, kaal rahaa gahi maun.

Like the salt melts into the water and is forever dissolved, so Kabir is dissolved, now he will not have to come and go again and again. Now Surat(attention, soul) is merged into shabad and Kaal has become silent(This experience and merging is beyond time and space).

41. Kahana tha so kahi diya, ab kachhu kaha na jay.
Ek gaya dooja gaya, dariyaa lahar samaay.

Whatever I had to tell you, I have already told. Now there is nothing to say or speak. Now one is gone (the feeling of I is lost. Another meaning is that GOD is one, but it sounds like if there is one then there would be second too) and the other is also gone(the feeling of I separate than the Beloved is lost). The wave is dissolved back to the ocean.

42. Unmuni so man laagiya, gaganahi pahuncha jaay.
Chand bihoona chandani, alakh niranjan raay.

Now the mind has turned upwards (Unmuni) and is absorbed above. It is reached to skies where the moonlight is spread without any moon and where the invisible King Niranjan resides.

43. Meri miTi mukta bhaya, payaa agam nivaas.
Ab mere dooja nahi, ek tumhaari aas.

Now the feeling of me and mine is totally lost and I am freed forever. Now I have found the residence in ineffable region. Now none else is mine but you only. Now you are my only hope, you are my only shelter.

44. Surati samaani nirati me, ajapa maanhi jaap.
Lekh samaana alakh me, aapa maanhi aap.

Now Surat or attention is absorbed in the nirati(sound) and simaran is absorbed in AJAPA(ceaseless Simaran without sound). The visible is absorbed into invisible and I is absorbed into my own self. This way the meditation or Samadhi is attained.

45. Pinjar prem prakaashiya, antar bhaya ujaas.
Sukh kari sooti mahal me, baani phooTi baas.

The Love has enlightened the cage of my body, now it is all light inside. I sleep in the palace with peace and joy, now my words and tongue carry the fragrance of Love.

46. Aaaya tha samsaar me, dekhan ko bahu roop.
Kahe Kabira sant ho, pari gaya najar anoop.

Kabir had come to this world to see and enjoy the various forms and their beauty. But Kabir became Saint and he has now seen the formless one!!

47. Paaya tha so gahi raha, rasana laagee swaad.
Ratan niraala paaiyaa, jagat TaTola baad.*

*When I detached myself from the world and searched, I found a marvelous gem. I grabbed it what ever I got. My tongue has got the taste of it, now I can’t leave it(taste of Nam, Shabd or Love).

48. Kabira dekha ang sang, mahima kahi na jay.
Tejpunj parasa dhanee, naino raha sahaay.

Kabir has now seen the Lord with himself, within him. His splendor can’t be described in words. He has touched Kabir with his own luminous light, and the light has entered into Kabir’s eyes.

49. Gagan garajai barasai abhi, baadal gahir gambhir.
Chahun dishi damakai daamini, bheeje daas Kabir.

There were thunders in the sky, and the deep condensed clouds came from all around. It is raining heavily. The electrical waves are sparkling from all sides and Kabir is drenched in the rain (This vision denotes to inner vision or spiritual vision of rain, which is symbolic to the God’s grace and love showering all over. The Grace is always there, but the soul is not able to see it and be receptive to it, the vision appears only when the soul can actually feel it)!!

50. Deepak joyaa gyaan ka, dekha aparam dev.
Chaar ved ki gam nahi, tahan Kabira sev.

When Kabir arranged and lit the lamp of true knowledge, then only he was able to see the Lord of whom there is no equal (aparam – denotes to someone with no equivalent). Now Kabir serves to the place where even four Vedas have no idea, that place is beyond the reach of the knowledge in Vedas.

51. Ab Guru dil me dekhiyaa, gaavan ko kachhu naahi.
Kabira jab ham gaawate, tab jaana Guru naahi.

Now as I have seen my Satguru in my own heart, nothing is left to sing or praise. When I was singing of his praises, know for sure that the Guru had not taken abode in my heart.

52. Maan sarovar subhag jal, hansaa keli karaahi.
Muktaahal moti chuge, ab uDi anat na jaahi.

The swans (freed souls) play and enjoy in the pure cool water of Mansarover Lake (a lake which comes during spiritual journey, where the impurity of the souls are washed away). Now the free swans eat pearls and don’t fly to other place (regions below this place).

53. Sunn manDal me ghar kiya, baaje shabad rasaal.
Rom-rom deepak bhaya, prakaTe deendayaal.

I made my abode in the void palace and there the sweet melody is resonating all the time. Each and every bit of my body has become the lamp, and the Merciful Lord has appeared within me.

54. Surat uDaani gagan ko, charan vilambi jaay.
Sukh paaya Saheb mila, aanand ur na samaay.

The attention/soul flied high in the sky and it takes rest only at his holy feet. Now I have found true happiness and peace, when I have found my Lord. Now my joy knows no bounds.

55. Paani hi te him bhaya, him hi gaya bilaay.
Kabira jo tha soi bhaya, ab kachhu kaha na jay.

I was appeared in this world like an ice appears out of water and I am dissolved back as the ice again melts into water. Kabir has become the same again as he was before coming here. I have nothing more to say (about this journey).

56. Sunn sarovar, meen man, neer teer sab dev.
Sudha sindhu sab vilasahi, birla jaane bhev.

This is like the ocean of great void ness, in which our mind swims like a fish swimming in the water. All The deities are like the water within it and the shore (the all apparently visible things). The ocean is made of nectar in which all are enjoying their being. But rare are those who know this secret.

57. Main laaga us ek se, ek bhaya sab maanhi.
Sab mera main saban ka, tahan doosra naahi.

The “I” which I thought was mine, is now absorbed in the One, and the One is now visible in everything. Now everything and everyone is mine and I am of all. There is no other. It is all One and together.

58. Gun indri sahaje gaye, Satguru kari sahaay.
GhaT me naam prakaT bhaya, baki-baki mare balaay.

My Satguru came to rescue me and my Gunas(Three Gunas, the constituting factors-SAT,RAJ and TAM- of the Jivas) and my sense pleasures are all gone naturally. Now the Name (the shabd, the Love) has appeared in my body. Those who know it not, die opposing it and shouting.

59. Kabira bharam na bhaajiya, bahu bidhi dhariyaa bhekh.
Saai ke parichay bina, antar rahiyo rekh.

Kabir says the doubts can’t be removed; even you try so many appearances (in the sense of the dress codes Sadhus opt for) and so many spiritual practices. Until you meet the Lord and be in communion with him, the doubts and conflicts will always remain in your mind and heart.
(On the question of the beginning of the universe or the sufferings one was going through, the creation and other intellectual questions, Ramkrishna used to say – why do you want to count the trees, the fruits, the leaves and so on in the garden? Try to meet the owner of the garden. If you can meet him, he himself will tell you everything if he wants so).

60. Aatam anubhav gyaan ki, jo koi poochhe baat.
Jyo gunga guD khai ke, kahe kaun much swaad.

If someone asks about the inner experiences, the knowledge of true self and so on, it is just like you ask a dumb person how the sweetmeat tastes like. Even if he eats it, he can’t tell anything about it, he will just enjoy the taste.

61. Jyo gunge ke sain ko, gunga hi pahchaan.
Tyo gyaani ke sukh ko, gyaani hoy to jaaan.

Only a dumb person can understand all hints and gestures of a dumb person. In the similar way, only a realized soul can understand the joy and happiness of another realized soul. Others will always remain in darkness about it.

62. Kaagad likhe so kaagadi, ki byohaari jeev.
Aatam drishTi kahan likhe, jit dekhe tit peev.

Those who write praises of Beloved or those who write about the Truth are but practical and worldly people (they have not experienced it yet). Those who have attained the eyes of soul or self, who have realized the self, can’t write about it. Even if they want to write they can't, what and where they will write? For them it is only Beloved everywhere, all over.

63. Likha-likhi ki hai nahi, dekha-dekhi baat.
Dulha-dulhan mil gaye, pheekee paree baraat.

This experience is not a matter of written words. No one can describe it. It is a matter of witnessing, a matter of experience. When the groom and bride meet each other, the whole wedding party looses its charm. When the bride and groom meet, nothing else in the world matters for them. The wedding party appeals till the marriage is not happened. The same applies for the spiritual wedding, when a soul meets to its Beloved; everything else is fallen apart, all else loose charm and attraction. But this is a matter of experience, not until one has gone through his own wedding, can he realize that state of absorption.

64. Bharo hoy so reetai, reeto hoy bharaay.
Reeto bharo na paahiye, anubhav soi kahaay.

What ever is filled up, will one day be empty and what ever is empty can be filled up. This is the normal behavior of the world. But the experience of true self is something which is neither empty not filled (the self, the God is neither filled with anything nor it is empty at all).

65. Saadhu aisa chaahiye, jaisa soop subhaay.
Saar-saar ko gaih rahe, thotha dei uDaay.

The true Sadhu should be like the SOOP(Bamboo made stuff which is used by villagers to blow the husk away from the grain). The SOOP blows the husk in wind and keeps the solid grain with it, in similar way a Sadhu or seeker should keep the useful essence of the things, talks and discussions with him and throw the useless, worthless things away. It can also be said that he should keep the attention in virtues and not on faults or sins of others.

66. Augun ko to na gahe, gunahi ko le been.
GhaT-ghaT mahanke madup jyo, paramarath le cheenh.

Again Kabir says that seeker should pick the virtues from all places and people (learn it) but should not inherit the bad habits. He should be like a butterfly which flies to all places, but carefully it identifies the flowers by its fragrance and takes the honey but keeps itself safe from the thorns and other troublesome distractions. A seeker should pick the spiritual essence and Godliness from all places but should pay no attention to other things.

67. Hansa pay ki kaaDhi le, neer-chheer nirvaar.
Aise gahe jo saar ko, so jan utare paar.

Like a swan takes the essence of the milk and leaves the water mixed in it, it has the sense of discrimination, in similar way a seeker should grab the essence and leave the rest. If someone develops this nature, he will definitely cross the illusionary regions.

68. Chheer roop satnaam hai, neer roop vyavahaar.
Hans roop koi saadh hai, tat ka chhananhaar.

The True Name or Satnaam is like the milk and the visible appearances, behaviors and talks are like the water (mixed together) both of which make the whole. A Sadhu is like a swan who filters essential from non-essential and partakes the elementary essence- Satnaam.

69. SamdrashTi Satguru kiya, deeya avichal gyaan.
Janh dekho tanah ek hi, dooja naahi aan.

I found the Satguru who is without discrimination (SamdrasTi – a person who sees all equal and makes no discrimination on any base). He has given me unshakable true knowledge. Now where ever I see, I see only The One, there is no place for other or second.

70. SamdrishTi tab jaaniye, sheetal samata hoy.
Sab jeevan ki aatma, lakhe ek si hoy.

Know that person to be without discrimination who has attained the state where he sees everyone to be equal and of same essence. He sees souls of all creatures to be of same essence and hence makes no judgment or discrimination.